قراردادهای هوشمند در حقوق خصوصی ایران: مبانی تئوریک و چارچوب اجرایی
کلمات کلیدی:
قراردادهای هوشمند, قراردادهاي الكترونيكي, حقوق خصوصی ایران, بلاک چینچکیده
قرارداد هوشمند یكی از مصادیق قراردادهای الكترونیك محسوب میشود كه خصلت ویژة آن، اجرای خودكار برخی مفاد قرارداد است. این فناوری نخستین بار در دهه 1990 توسط شخصی به نام نیک مطرح شد و از حیث عملی، در سال 2008 با معرف ساختار زنجیره بلوك و ارز دیجیتال بیتکوین پا به عرصه وجود گذاشت. فناوری قرارداد هوشمند با بهره گیری از فناوریهای زیربنایی مهمی شکل گرفته است که از مهم ترین آنها میتوان به فناوری امضاهای دیجیتال، دفاتر کل توزیع شده و زنجیره بلوك، ارزهای دیجیتال و هوش مصنوعی اشاره نمود. پژوهش حاضر مبتنی بر روش توصیفی - تحلیلی و مطالعه اسناد با استفاده از منابع کتابخانهای و اینترنتی روز است. قراردادهای هوشمند دارای خصیصهها و ویژگیهای مهمی هستند که مهم ترین را آنها میتوان ماهیت کاملاً الکترونیکی، نرم افزاری بودن، دقیق بودن، شرطی بودن، خوداجراشوندگی و خودبسندگی دانست. قراردادهای هوشمند هم ایفای شروط معمول قرارداد مانند شرایط و ضوابط پرداخت، حفظ محرمانگی و اتمام قرارداد دنبال میشود و هم حداقل نمودن استثنایات تصادفی و عمدی و نیاز به وجود واسطههای مورد اعتماد اجرایی میشود. نتایج نشان داد یکی از دستاوردهای مهم قراردادهای هوشمند، استفاده از برنامههای رایانهای نمونۀ از پیش ساخته شده است که طرفین قرارداد میتوانند شروط قراردادی را انتخاب کنند. این نوع نگرش به استانداردسازی قراردادها از روی نمونۀ پیش ساخته (قراردادهای مشابه) منجر میشود. هرچند میتوان انتظار داشت، به دلیل قابلیت خوداجرایی و ذخیرۀ دادهها توسط قراردادهای هوشمند مبتنی بر دفاتر توزیع شده و عدم امکان تغییر اطلاعات مربوط به تراکنشها در بلاک چین و ارزیابی صحت و سقم اجرای صحیح شروط قراردادی توسط اینترنت اشیا و هوش مصنوعی، بسیاری از دعاوی در حوزۀ قراردادهای بین المللی کاهش یابد، ولی دعاوی حقوقی در این زمینه به طورکلی حذف نمیشود بلکه شکلها و چالشهای جدیدی در نهادهای قضایی بین المللی مطرح خواهد شد.
دانلودها
مراجع
Afzali Mehr, M. (2019). Conflict of Laws in Contracts and Non-Contractual Obligations. Shahr-e Danesh Legal Studies Institute.
Akhlaqi Darzi, Z., & Hashemi, S. M. (2025). Legal Status of Smart Contracts in Iranian Law. Dore-ye Jadid Law Review, 6(48), 317-338.
Amiri Moghaddam, M. (2025). Legal Study of Smart Contracts in Iranian Private Law. Social Sciences Studies Quarterly.
Bahrami, S. (2022). Law of Electronic Contracts and Smart Contracts University of Tehran]. Tehran.
Dehghani Tafti, M., Afzali Mehr, M., & Eskini, R. (2022). Comparative Study of the Law Governing Digital Smart Contracts in Iranian Law and Rome I Regulation. Journal of New Technologies Law, 2(4).
Giancaspro, M. (2017). Is a Smart Contract Really a Smart Idea? Insights from a Legal Perspective. Computer Law & Security Review, 33(5), 825-835.
Hosseini, S. A. (2021). Legal Challenges of Smart Contracts in the Iranian Legal System. Journal of Information Technology Law Studies(12).
Hurr Amili, M. i. H. (1971). Wasa'il al-Shia. Dar Ihya al-Turath al-Arabi.
Karami, A. (2023). Legal Analysis of Smart Contracts in Light of Civil Law and Electronic Commerce Law. Comparative Legal Studies(18).
Katouzian, N. (2017). Introductory Course of Civil Law: Property and Ownership. Dadgostar Publications.
Mohanta, B. K., Panda, S. S., & Jena, D. (2018). An Overview of Smart Contract and Use Cases in Blockchain Technology. International Conference on Computing, Communication and Networking Technologies (ICCCNT), https://doi.org/10.1109/ICCCNT.2018.8494045
Naser, M., & Sadeghi, H. (2019). Validation and Legal Challenges of Smart Contracts: A Comparative Study of Iran and the United States. Private Law Research Journal(27).
Nejat Zadegan, S. (2022). Smart Contracts: Concept, Elements, Characteristics and Functions. Bar Association Internal Quarterly.
Nejat Zadegan, S., & Soltani, M. (2022). Evaluation of the General Conditions for Validity of Smart Contracts. Legal Research Quarterly (Law and Technology Special Issue)(13), 45-58.
Rezaei, A. (2022). Legal Development of Blockchain and Smart Contracts: Challenges and Solutions. Legal Research Journal, 5(3), 28-42.
Rezaei, M. (2022). The Position of Smart Contracts in Iranian Law. Justice Legal Journal(45).
Ruhl, G. (2020). Smart (Legal) Contracts, or Which Contract Law for Smart Contracts? In Blockchain, Law and Governance (pp. 159-180). Springer.
Tafvizhi, H., & Khandani, S. P. (2019). Examination of the Theory of Consideration in Iranian Law with a View to English Law. Journal of Political and International Research(43).
دانلودها
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 1402 Mehri Kazemifard (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.