بررسی حقوقی آثار تمایز حقوق عینی و دینی
کلمات کلیدی:
حقوق مالی, حق عینی, مالکیت حق تعقیب, حق تقدم, حقوق خصوصیچکیده
تقسيم حقوق مالي به عيني و ديني از حقوق روم وارد حقوق فرانسه شده و از طريق ترجمة متون فرانسوي نيز وارد حقوق ايران شده است. هر چند قانون مدني ايران با صراحت به اين تقسيم بندي اشاره نميكند، اما شيوة تنظيم مقررات به خوبي نشان ميدهد عمده مباحث مطرح در حقوق اموال از اين تقسيم بندي پيروي كرده است. عليرغم مناقشاتي كه به جامعيت اين تقسيم بندي خرده گرفتهاند و يا سعي در ادغام هر يك از دو قسم حق به ديگري نمودهاند بايد پذيرفت كه اين تقسيمبندي كلاسيك همچنان معتبر باقي مانده است. منتها از طرفي با عنايت به تحولات پيش آمده خصوصاً توسعه در حقوق غيرمادي و معنوي و امثال آن، و از طرفي به منظور تطبيق با مباني حقوق ايران، ضروري است در تعاريف خام اقتباس شده از حقوق فرانسه تجديد نظر نمود. لازم به ذکر است که تقسيم حقوق مالي به عيني و ديني از مهمترين طبقهبنديهاي كلاسيك و سنتي است. اين تقسيمبندي در تأليفات مربوط به حقوق اموال معمولاً به عنوان يكي از اصليترين مقسمها، زير مجموعههاي متعددي را به خود اختصاص ميدهد. حقوق متفاوت اشخاص نسبت به اشياء، همچون حق انتفاع، ارتفاق و يا حق مستأجر بر مورد اجاره در حقوق ايران، از جمله مسائل دامنهداري است كه از اين تقسيمبندي مايه ميگيرد.به عبارت دیگر،تقسیم حقوق مالی به حقوق عینی و حقوق دینی از بنیادی ترین مباحث حقوق مدنی و از مهمترین دستاوردهای نظام های حقوقی رومی ژرمنی به شمار می رود. این تقسیم بندی نه تنها در تبیین ماهیت روابط حقوقی میان اشخاص نقش اساسی ایفا میکند بلکه آثار گسترده ای در حوزه مالکیت قراردادها، مسئولیت مدنی تضمین مطالبات اجرای احکام و نظام ثبت اموال بر جای میگذارد. حق عینی به عنوان سلطه مستقیم و بی واسطه شخص بر مال در برابر تمامی اشخاص قابل استناد است؛ در حالی که حق دینی رابطه ای اعتباری میان داین و مدیون ایجاد میکند و تنها نسبت به طرفین رابطه حقوقی اثر دارد. با وجود پذیرش سنتی این تمایز در اغلب نظام های حقوقی تحولات اقتصادی گسترش نهادهای مالی نوین و توسعه حقوق مالکیت فکری چالش های تازه ای را در خصوص قلمرو و کارآمدی این تقسیم بندی مطرح ساخته است.پژوهش حاضر با بهره گیری از روش توصیفی – تحلیلی و رویکرد نظری به بررسی مبانی فلسفی تاریخی و حقوقی تمایز حقوق عینی و دینی و آثار مترتب بر آن در نظام حقوقی ایران می پردازد. یافته های پژوهش نشان میدهد که این تمایز همچنان یکی از ارکان بنیادین حقوق خصوصی محسوب میشود و آثار مهمی در زمینه قابلیت تعقیب مال حق تقدم، نحوه حمایت قانونی از حقوق اشخاص و شیوه انتقال حقوق مالی دارد. با این حال ظهور برخی نهادهای حقوقی جدید موجب شده است که مرز سنتی میان حقوق عینی و دینی در مواردی با ابهام مواجه شود. از این رو بازخوانی مبانی نظری این تقسیم بندی و تطبیق آن با نیازهای حقوقی معاصر ضرورتی انکار ناپذیر به شمار می رود.
دانلودها
مراجع
Adl, M. a.-S. M. (1994). Civil Law (1st ed.). Bahr al-Olum Publications.
Ameli, Z. a.-D. i. A. (1993). Masalik al-Afham ila Tanqih Shara'i al-Islam (1st ed., Vol. 3). Mu'assasat al-Ma'arif al-Islamiyyah.
Ansari, M. (2000). Al-Makasib (3rd ed.). Dar al-Hikmah Allameh Publications.
Dezfouli Kazemi, A. (2014). Maqabis al-Anwar (1st ed.). Mu'assasat Al al-Bayt.
Emami, S. H. (2023). Civil Law (1st ed., Vol. 1). Eslamiyeh.
Hosseini Ameli, S. M. J. (2000). Miftah al-Karamah fi Sharh Qawa'id al-Allamah (1st ed., Vol. 4). Mu'assasat Al al-Bayt lil-Tiba'ah wa al-Nashr.
Hosseini, S. A. (2008). A Treatise on Right and Ruling (1st ed.). International Printing and Publishing Company.
Jafari Langroudi, M. J. (1991). Schools of Law in Islamic Law (1st ed.). Ganj-e Danesh.
Jafari Langroudi, M. J. (1998). Legal Terminology (9th ed.). Ganj-e Danesh.
Jafari Langroudi, M. J. (2016). Property Law (7th ed.). Ganj-e Danesh.
Jafari Langroudi, M. J. (2022). Property Law (8th ed.). Ganj-e Danesh.
Katouzian, N. (1992). Introduction to the Science of Law (15th ed.). Sherkat-e Enteshar in cooperation with Bahman Borna.
Katouzian, N. (2016a). General Principles of Law: General Theory (1st ed.). Sherkat-e Sahami-ye Enteshar.
Katouzian, N. (2016b). General Rules of Contracts (8th ed.). Sherkat-e Sahami-ye Enteshar.
Katouzian, N. (2017). Specific Contracts (1st ed.). Sherkat-e Sahami-ye Enteshar.
Katouzian, N. (2023). General Theory of Obligations (17th ed., Vol. 2). Majd.
Katouzian, N. (2024). Property and Ownership (59th ed.). Mizan.
Khoei, A. (1991). Mabani Takmilat al-Minhaj (2nd ed., Vol. 2). Davari Publications.
Saeidi, M. A. (1998). Bay' Kali bi Kali in Islamic Jurisprudence and Iranian Law Imam Sadiq University].
Sanhuri, A. a.-R. (1998). Masadir al-Haqq fi al-Fiqh al-Islami (2nd ed., Vol. 1). Manshurat al-Halabi al-Huquqiyyah.
Tabatabaei Yazdi, M. K. (1958). Hashiyat al-Makasib (1st ed.). Ismailian Institute.
Tabatabaei Yazdi, M. K. (1993). Takmilat al-Urwah al-Wuthqa (1st ed., Vol. 1-2). Davari Bookstore.
Tusi, A. J. M. i. a.-H. (1967). Al-Mabsut fi Fiqh al-Imamiyyah (1st ed., Vol. 2). Al-Maktabah al-Murtazawiyyah.
دانلودها
چاپ شده
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Mahmood Akbari (Author); Ali Radan Jebeli; Seyed Vahid Lajevardi (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
