Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی 2 پیاپی 8 1403 11 21 Foundations of Penal Orientation and Its Manifestations in the Iranian Criminal Justice System مبانی کیفرگرایی و مصادیق آن در سیستم عدالت کیفری ایران 142 158 10.61838/jecj.2.4.8 FA محمد صفرپور دوبخشری دانشجوی دکتری، گروه حقوق جزا و جرم شناسی، واحد اردبیل، دانشگاه آزاد اسلامی، اردبیل، ایران. مهدی حقیقت جو استادیار، گروه حقوق، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران. احمد پورابراهیم استادیار، گروه حقوق، واحد رشت، دانشگاه آزاد اسلامی، رشت، ایران. Journal Article 1403 08 21 <p>Throughout the history of criminal law, the criminal policies of various societies have adopted different approaches in response to criminal phenomena. Each of these approaches has emerged from specific factors and circumstances that have prevailed over societies at different times, and they are rooted in theoretical foundations that may lean toward either harshness or leniency in the treatment of offenders. Broadly speaking, these approaches can be categorized into three models: punitive, clinical, and social support. In the model referred to as the punitive model, the central focus is on punishing the offender who has knowingly and intelligently chosen the path of criminal conduct. Thus, the punitive model, with its emphasis on retribution, distinguishes itself from the other two models. The punitive model holds particular importance due to its earlier emergence and the fact that it has been the preferred model of criminal policy for numerous reasons. The revival of this model and the regression from the other two models in many societies confirm its enduring significance. In the context of the Iranian criminal justice system as well, despite the official adoption of a de-penalization approach, there are still instances where policies are explicitly punitive in nature. Given the importance of this issue, the present article adopts a descriptive-analytical and library-based method to examine the theoretical foundations of penal orientation and its practical manifestations in the Iranian criminal justice system. The findings indicate that the theoretical foundations of penal orientation fall into two broad categories: deontological theories, which emphasize the moral function of punishment, and utilitarian theories, which stress the benefits of enforcing punishment. Accordingly, the foundations of penal orientation are shaped by at least three major theories: retributivism, deterrence, and incapacitation. The first theory stems from deontological thought, while the latter two are rooted in utilitarian reasoning. In Iran’s criminal justice system, evidence of penal orientation can be observed in several legal enactments, such as the Law on the Protection of Promoters of Virtue and Preventers of Vice (2015), the Plan for Intensifying the Fight Against Violent Crimes (2011), the Law on Combating the Financing of Terrorism (2015), the Law on the Punishment of Individuals Engaging in Unauthorized Audio-Visual Activities (2007), and the Islamic Penal Code (2013).</p> <p>در طول تاریخ حقوق کیفری، سیاست جنایی جوامع مختلف برای مواجهه با پدیده­ی مجرمانه رویکردهای متفاوتی اتخاذ کرده است. هر کدام از این رویکردها مولود عوامل و زمینه­هایی است که در بستر زمان خود بر جامعه حکم فرما بوده و برگرفته از مبانی نظری گاه متمایل به شدت برخورد با مجرم و گاه متمایل به تسامح و تساهل در قبال اوست. در یک نگاه کلی این رویکردها را می­توان در سه الگوی کیفری، بالینی و حمایت اجتماعی گنجاند. در الگوی موسوم به الگوی کیفری، نقطه­ی ثقل بحث کیفردهی به مجرمی است که آگاهانه و هوشمندانه مسیر ارتکاب جرم را برگزیده است و به این ترتیب الگوی کیفری با تأکید بر کیفرگرایی از دو الگوی دیگر متمایز می­شود. الگوی کیفری به علت تقدم در ظهور و نیز آن که به دلایل متعدد، الگوی مورد استقبال سیاست­گذاران جنایی بوده از اهمیت ویژه‌ای برخوردار می­باشد و احیای مجدد آن و واپس روی از دو الگوی دیگر در بسیاری جوامع، مؤید این اهمیت است. در عرصه سیستم عدالت کیفری ایران کشور هم، علیرغم پذیرش رویکرد کیفرزدایی، اما در برخی با رویکردی کاملاٌ متفاوت، از سیاست‌های کیفرگرایانه حمایت می­نماید. با توجه به ضرورت بحث، مقاله حاضر با اتخاذ روش توصیفی-تحلیلی و کتابخانه­ای به  بررسی مبانی کیفرگرایی و مصادیق آن در سیستم عدالت کیفری ایران پرداخت. حاصل این بررسی حاکی از آن است که مبانی کیفرگرایی در دو دسته­ی کلی جای می‌گیرند: نظریه­های «تکلیف بنیاد یا وظیفه گرا» که کارکرد اخلاقی از مجازات را مدنظر دارند و نظریات «فایده گرا» که فایده از اجرای مجازات را در نظر می­گیرند. از این رو، مبانی کیفرگرایی دست­کم، سه نظریه­ی سزاگرایی، بازدارندگی و ناتوان­سازی شکل می­دهد و نظریه­ی اول ریشه در ایده­ی وظیفه­گرایی و دو نظریه­ی آخر ریشه در تفکر فایده­گرا دارد. در سیستم عدالت کیفری ایران هم نشانه­هایی از رویکرد کیفرگرایی قابل مشاهده است که می­توان به قانون حمایت از آمران به معروف و ناهیان مصوب 1394، طرح تشدید مبارزه با جرایم خشونت­بار مصوب 1390، قانون مبارزه با تأمین مالی تروریسم مصوب 1394، قانون نحوه مجازات اشخاصی که در امور سمعی و بصری فعالیت­های غیر مجاز می‌نمایند مصوب 1386 و قانون مجازات اسلامی مصوب 1392 اشاره نمود. </p> https://www.jecjl.com/index.php/jecjl/article/download/108/65