Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی 3 پیاپی 9 1404 03 03 Arbitration and Its Social Effects in Iranian Criminal Law from the Perspective of Shiite Jurisprudence حکمیت و آثار اجتماعی آن در حقوق کیفری ایران از منظر فقه امامیه 1 14 10.61838/jecjl.3.1.16 FA بابک بزرگمهر دانشجوی دکتری، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران. مهناز سلیمی استادیار، گروه الهیات، واحد همدان، دانشگاه آزاد اسلامی، همدان، ایران. حامد فتحعلیانی استادیار، گروه معارف، واحد ملایر، دانشگاه آزاد اسلامی، ملایر، ایران. Journal Article 1403 12 01 <p>In jurisprudential studies, the topic of arbitration (hukmiyyat) has primarily been examined in a secondary and peripheral context concerning judicial matters. This research aims to investigate the role and social effects of arbitration in Iranian criminal law from the perspective of Shiite jurisprudence. The significance of this study stems, on the one hand, from the strategic necessities of the judiciary in crime prevention and the rehabilitation of offenders, and on the other hand, from the potential of arbitration to enhance the role of both the victim and the offender in the process of judicial elimination, which can have broad social repercussions. This study is descriptive-analytical and developmental in approach, with data analysis conducted through an inductive method. The findings indicate that arbitration in criminal law from the perspective of Shiite jurisprudence has significant social effects. These include the possibility of concluding arbitration agreements with non-Muslims and safe-conducts, the expansion of concepts related to the laws of war and the rights in war, and providing jurisprudential justification for the payment of blood money (diyyah) from the public treasury. Consequently, arbitration, as one of the overlooked capacities in Iranian criminal law from the perspective of Shiite jurisprudence, can lead to the social development of some fundamental rules such as the principle "The blood of a Muslim person cannot be invalidated" and the principle "Islam prevails and nothing supersedes it."</p> <p>در مطالعات فقهی، موضوع داوری (حکمیت) عمدتاً به‌صورت تبعی و در حاشیه مسائل قضاوت بررسی شده است. این پژوهش با هدف بررسی نقش و آثار اجتماعی حکمیت در حقوق کیفری ایران از منظر فقه امامیه انجام گرفته است. اهمیت این تحقیق، از یک سو به ضرورت‌های راهبردی قوه قضاییه در پیشگیری از جرم و اصلاح بزهکاران بازمی‌گردد و از سوی دیگر، به ظرفیت حکمیت در ارتقای نقش بزه‌دیده و بزهکار در روند قضازدایی، که می‌تواند آثار اجتماعی گسترده‌ای در پی داشته باشد. این مطالعه با رویکرد توصیفی-تحلیلی و تکاملی انجام شده و تجزیه‌وتحلیل داده‌ها از طریق روش استقرایی صورت گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد که حکمیت در حقوق کیفری از منظر فقه امامیه واجد آثار اجتماعی مهمی است؛ از جمله، امکان انعقاد پیمان‌های حکمیت با اهل ذمه و مستأمنین، توسعه مفاهیم حقوق جنگ و حقوق در جنگ، و ارائه توجیه فقهی برای پرداخت دیه از بیت‌المال. در نتیجه حکمیت به‌عنوان یکی از ظرفیت‌های مغفول‌مانده در حقوق کیفری ایران، از منظر فقه امامیه، می‌تواند منجر به توسعه اجتماعی برخی قواعد بنیادین همچون قاعده «لایبطل (لایطل) دم امرئ مسلم» و اصل «الاسلام یعلو و لا یعلی علیه» شود.</p> https://www.jecjl.com/index.php/jecjl/article/download/155/96