Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی 3 پیاپی 11 1404 07 26 Extending and Generalizing Zakat Beyond the Traditional Nine Categories in the Perspective of Imamiyyah Jurisprudence بسط و تعمیم زکات به عناوین دیگر غیر از عناوین تسعه از دیدگاه فقه امامیه 1 17 10.61838/jecjl.173 FA سید محمد حسینی دانشجوی دکتری، گروه الهیات ومعارف اسلامی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران. حمید کاویانی فرد استادیار، گروه الهیات ومعارف اسلامی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران. سید محمد شفیعی دارابی استادیار، گروه الهیات ومعارف اسلامی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران. Journal Article 1404 01 06 <p>Zakat, as one of the principal pillars of Islamic finance, holds a vital role in the economic and social structures of Muslim societies. Imamiyyah jurisprudence considers zakat obligatory based on the Qur’an, Sunnah, consensus, and reason. However, there is disagreement among scholars about the range of assets subject to zakat. The dominant view confines zakat to nine traditional categories, known as tasa‘a. Yet, modern juristic perspectives, citing the purposes of Shari'ah, valid narrations, and the practice of the Imams, propose the possibility of expanding zakat to new asset types. This article employs an analytical-interpretive approach to examine the theoretical foundations of zakat restriction, critique its reasoning, explore the precedent set by Imam Ali (a), and investigate the role of Islamic governance and guardianship (wilayah) in extending zakat applicability. Contemporary assets such as cash, modern agricultural products, securities, cryptocurrencies, and intangible digital properties are also examined. The paper concludes with an assessment of the social and economic impacts of expanding zakat, including poverty alleviation, increased public participation, and strengthening financial capacity in Islamic governance. The findings support a dynamic ijtihad approach for redefining zakat as a functional instrument in the modern Islamic financial system.</p> <p>زکات به عنوان یکی از مهم‌ترین فروع دین اسلام، جایگاهی بنیادین در ساختار اقتصادی و اجتماعی جوامع اسلامی دارد. فقه امامیه بر اساس منابع قرآن، سنت، اجماع و عقل، زکات را واجب می‌داند، اما درباره دایره اموال مشمول زکات میان فقها اختلاف نظر وجود دارد. نظریه مشهور فقهای امامیه زکات را منحصر در نه عنوان سنتی می‌داند که در روایات به «تسعه» معروف‌اند. با این حال، برخی دیدگاه‌های فقهی معاصر با استناد به مقاصد شریعت، روایات معتبر و سیره معصومین، امکان بسط زکات به سایر عناوین را مطرح می‌کنند. مقاله حاضر با روش تحلیلی ـ استدلالی به بررسی نظری و فقهی حصر زکات، نقد ادله قائلان به حصر، تحلیل عملکرد امام علی(ع) و امکان توسعه موضوعات زکوی در چارچوب فقه حکومتی و ولایت فقیه می‌پردازد. همچنین، موارد معاصر مانند دارایی‌های نقدی، محصولات کشاورزی نوین، اوراق بهادار، ارزهای دیجیتال و دارایی‌های غیرملموس مورد ارزیابی فقهی قرار گرفته است. در پایان، آثار اجتماعی و اقتصادی توسعه زکات همچون کاهش فقر، افزایش مشارکت اجتماعی و تقویت منابع مالی دولت اسلامی بررسی شده است. یافته‌ها نشان می‌دهند که با اجتهاد پویا، می‌توان زکات را به‌عنوان ابزاری مؤثر در نظام مالی اسلامی بازتعریف کرد.</p> https://www.jecjl.com/index.php/jecjl/article/download/173/142