Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی 3 پیاپی 11 1404 07 24 Jurisprudential-Legal Examination of Profit Derived from Participation in Iran's Stock Exchange Market بررسی فقهی- حقوقی سود ناشی از مشارکت در بازار بورس اوراق بهادار ایران 1 23 10.61838/jecjl.179 FA حسین بهدادفر گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران. فرج الله براتی گروه فلسفه، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران. علیرضا جرجرزاده گروه اقتصاد، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران. زینب درویشی گروه معارف اسلامی، واحد اهواز، دانشگاه آزاد اسلامی، اهواز، ایران. Journal Article 1404 01 12 <p>This study aims to undertake a jurisprudential and legal analysis of the profits derived from transactions in the stock exchange market and to delineate the legal and religious boundaries governing them. Participation in the stock exchange market as a profit-generating platform has consistently attracted the attention of shareholders. In fact, the capital market serves as a space for generating returns, and the participation of shareholders in this market is primarily motivated by the pursuit of profit. This issue has prompted Islamic jurists and legal scholars to examine the capital market and the profit derived from stock market participation from both jurisprudential and legal perspectives. From the standpoint of Islamic jurists, there are two opposing views regarding access to the capital market and profit-sharing therein. Opponents consider profit from the stock market to be akl māl al-bāṭil (illegitimate gain) due to the lack of tangible effort involved, with some scholars declaring such profits as religiously impermissible. On the other hand, proponents argue that access to such profits is legitimate based on the jurisprudential principle of bayʿ mā lam yuqbaḍ (sale of unreceived property), emphasizing its permissibility. From a legal perspective, jurists regard access to these profits through brokerage services as permissible and consider it a legitimate form of economic activity. Transactions in the stock exchange are categorized as commercial transactions, for which the traditional regulations of civil law fail to provide adequate legal solutions. These transactions are exclusively executed through brokers, who act as representatives of the parties and facilitate transactions on their behalf. Stock exchange transactions are governed by fundamental principles, including the principle of competition, the principle of information transparency, the prohibition of insider trading, and the principle of regulatory oversight. The distinctive features of stock exchange transactions and markets have rendered general rules of civil law and other existing regulations insufficient for regulating such transactions. In other words, the significant differences between stock exchange transactions and conventional contracts necessitate the establishment of specific rules and principles to govern the former. Securities trading in the over-the-counter (OTC) market is classified as a formal and binding contract. However, the application of contract termination options (khiar) in these transactions has been subject to debate due to the unique execution and settlement procedures of securities compared to traditional transactions. Risk-hedging methods are mainly implemented either through specific transactions or through proper capital management. Simultaneously, the overarching presence of jurisprudential and legal considerations in the capital market underscores the necessity of closely examining the nature of these contracts.</p> <p>پژوهش حاضر با این هدف انجام شد بررسی فقهی - حقوقی سود ناشی از معاملات در بازار بورس پرداخته و حدود آن را مشخص نماید. حضور در بورس اوراق بهادار به عنوان بازاری جهت سوددهی یکی از مواردی است که همواره مورد توجه سهام‌داران در این بازار است. در واقع بازار سرمایه بازاری جهت سودهی است و مشارکت سهام‌داران در این بازار نیز برای دستیابی به سود است. این مسئله موجب شده است تا نگرش‌های فقهی و حقوقی در خصوص بازار سرمایه و سود ناشی از دسترسی به بازار بورس مورد توجه فقها و حقوق‌دانان باشد. از دیدگاه فقها دسترسی به بازار سرمایه و مشارکت در سود ناشی از آن شامل دو دیدگاه مخالف و موافق است. از دیدگاه مخالفان مشارکت در سود بورس به جهت عدم زحمت برای آن مصداق «اکل مال الباطل» است و برخی فقها این سود را حرام می‌دانند. از طرفی موافقان مشارکت در سود بازار سرمایه بر اساس بیع مالم یقبض دسترسی به این سود را مشروع دانسته و بر آن تأکید دارند. حقوق‌دانان نیز از طریق کارگزاری‌ها دسترسی به این سود را مجاز دانسته و آن را مصداق فعالیت می‌شمارند. معاملات بورس اوراق بهادار از جمله معاملات تجاری است که مقررات سنتی قانون مدنی نمی‌تواند به خوبی پاسخگوی نیازهای این معاملات باشد و این معاملات صرفاً توسط کارگزاران انجام می‌شود و ایشان به عنوان نماینده طرفین، معاملات را انجام می‌دهند. این معاملات، تحت حاکمیت اصولی ازجمله اصل رقابت، اصل شفافیت اطلاعاتی، اصل ممنوعیت استفاده از اطلاعات نهانی و اصل نظارت انجام می‌شود. ویژگی‌های معاملات و بازارهای بورس موجب شده است که قواعد عام قانون مدنی و دیگر مقررات, برای تنظیم معاملات بورس کافی نباشد. به بیان دیگر، تفاوت‌های عمده بین معاملات بورس با سایر معاملات اقتضاء می‌کند که اصول و قواعد خاصی بر معاملات بورس حاکم باشد. معامله اوراق بهادار در فرابورس از عقود لازم و تشریفاتی محسوب می‌شود که امکان اعمال خیارات در این معاملات به لحاظ متفاوت بودن نحوه انجام معامله اوراق بهادار و تسویه آن در مقایسه با معاملات سنتی، مورد مناقشه قرار گرفته است. راه‌های پوشش‌ ریسک عمدتاً یا از طریق انجام معاملات خاص می‌باشد و یا به‌صورت اعمال مدیریت صحیح بر سرمایه صورت می‌گیرد درعین‌حال سیطره به هنگام ملاحظات شرعی و حقوقی بر بازار سرمایه‌ این ضرورت را ایجاب می‌کند که ماهیت این قراردادها به‌دقت مورد بررسی قرار گیرد.</p> https://www.jecjl.com/index.php/jecjl/article/download/179/140