Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی در دست انتشار 1405 10 01 Jurisprudential and Legal Explanation of the Doctrine of Restricting the Istizhārī Oath to Religious Claims with Reference to Judicial Practice تبیین فقهی حقوقی نظریه اختصاص سوگند استظهاری به دعاوی دینی با نگاهی به رویه قضایی 1 13 10.61838/jecjl.291 FA امین کریم ‏پور علی‏ آباد گروه حقوق، واحد یاسوج، دانشگاه آزاداسلامی، یاسوج، ایران محمدباقر عامری‏نیا گروه حقوق، واحد یاسوج، دانشگاه آزاداسلامی، یاسوج، ایران. زهرا بهشتی گروه حقوق خصوصی، واحد یاسوج، دانشگاه آزاداسلامی، یاسوج، ایران. Journal Article 1404/04/03 The istizhārī oath (confirmatory oath) is one of the recognized evidentiary means in Imāmī jurisprudence and the Iranian legal system, particularly applicable in claims brought against a deceased person. This type of oath is administered after the testimony of two just witnesses in order to strengthen the plaintiff’s right and to eliminate potential doubts that may undermine the credibility of the claim. However, the scope of application and the necessity of attaching the istizhārī oath to claims against the deceased has been a matter of scholarly disagreement among jurists and legal scholars. A group of jurists and some statutory provisions consider the requirement of this oath to be limited exclusively to religious (debt-related) claims against the deceased, while others, by relying on narrations (riwāyāt) and jurisprudential principles, argue for extending its application to claims involving property, usufruct, and other rights. Statutory provisions—especially in the Civil Code and the Code of Civil Procedure—have addressed this issue ambiguously and incompletely, and judicial practice has not provided a clear resolution to this uncertainty. This article, employing a descriptive-analytical method and drawing on jurisprudential and legal studies, examines the textual bases in Islamic jurisprudence, statutory regulations, and judicial practice. It demonstrates that the generality of the narrations and the necessity of safeguarding the plaintiff’s rights justify the requirement of the istizhārī oath in all claims brought against a deceased person. Furthermore, it critiques the restrictive view and analyzes the role of the principle of istishāb (presumption of continuity) in this context. Finally, the study suggests that, given the philosophical foundation of the istizhārī oath, lawmakers and judicial authorities should consider expanding its application in claims against the deceased beyond purely religious (debt-related) matters. سوگند استظهاری یکی از ادله اثبات دعوا در فقه امامیه و نظام حقوقی ایران است که به‌ویژه در دعاوی علیه میت کاربرد دارد. این نوع سوگند، پس از اقامه دو شاهد عادل، برای تثبیت حق مدعی به‌کار می‌رود و فلسفه آن دفع احتمالاتی است که ممکن است موجب تردید در حقانیت مدعی شود. با این حال، حوزه کاربرد و ضرورت ضمیمه کردن سوگند استظهاری در دعاوی علیه میت محل اختلاف نظر میان فقها و حقوق‌دانان است. گروهی از فقها و برخی از مقررات موضوعه، ضمیمه کردن سوگند را منحصر به دعاوی دَینی علیه میت می‌دانند، ولی برخی دیگر، با استناد به روایات و اصول فقهی، بر گسترش آن به دعاوی با موضوعات عین، منفعت و حق تأکید دارند. در قوانین موضوعه نیز، به‌ویژه در قوانین مدنی و آیین دادرسی مدنی، این مسئله به‌صورت مبهم و ناقص مطرح شده و رویه قضایی نیز پاسخ روشنی به این ابهام نداده است. این مقاله با روش توصیفی-تحلیلی و استفاده از مطالعات فقهی و حقوقی، به بررسی مستندات فقهی، قوانین موضوعه و رویه قضایی پرداخته و نشان می‌دهد که اطلاق روایات و ضرورت تضمین حق مدعی، لزوم ضمیمه سوگند استظهاری را در تمامی دعاوی علیه میت توجیه می‌کند. همچنین نقدی بر دیدگاه محدودکننده ارائه شده و جایگاه استصحاب در این زمینه تحلیل شده است. در نهایت، پیشنهاد می‌شود با توجه به فلسفه وجودی سوگند استظهاری، قانون‌گذار و مراجع قضایی، دامنه کاربرد آن را در دعاوی علیه میت فراتر از دعاوی دَینی در نظر بگیرند.

https://www.jecjl.com/index.php/jecjl/article/download/291/262