Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی در دست انتشار 1405 10 01 Jurisprudential Challenges of Utilizing Artificial Intelligence in the Protection of Fundamental Human Rights چالش‌های فقهی بهره مندی از هوش مصنوعی در راستای حمایت از حقوق بنیادین افراد 1 14 10.61838/jecjl.407 FA عباس سلحشور گروه الهیات، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران احمدرضا توکلی گروه الهیات، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران محمد علی حیدری گروه الهیات، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران Journal Article 1404/04/04 With the rapid expansion of modern technologies, particularly artificial intelligence (AI), this technology has pervasively penetrated various dimensions of human life. However, one of the fundamental challenges in exploiting this technology concerns its impact on individuals’ fundamental rights. There is a growing concern that the unregulated use of AI may lead to the weakening or alteration of basic human rights principles. Accordingly, the question arises as to whether AI, alongside its numerous advantages, can be developed in a manner consistent with legal and jurisprudential principles. One of the most significant domains where this technology becomes entangled is Islamic jurisprudence (fiqh). The potential conflicts between the application of AI and jurisprudential principles constitute one of the primary concerns of Islamic scholars. Nevertheless, by relying on the capacities of dynamic jurisprudence and general jurisprudential rules, it is possible to provide religiously legitimate solutions for the use of AI in various legal contexts. Despite this, the absence of explicit and definitive jurisprudential responses regarding the legitimacy of employing this technology in individuals’ daily interactions remains a serious challenge. This study, through a descriptive–analytical approach, examines the different dimensions of this challenge and seeks to demonstrate that AI, if properly guided, can serve not only to strengthen both Islamic and conventional human rights but also to promote international peace and uphold citizenship rights. با گسترش روزافزون فناوری‌های نوین، به‌ویژه هوش مصنوعی، این فناوری به شکلی فراگیر در ابعاد مختلف زندگی بشر نفوذ کرده است. با این حال، یکی از چالش‌های اساسی در بهره‌برداری از این فناوری، تأثیر آن بر حقوق بنیادین افراد است. این نگرانی وجود دارد که بهره‌گیری بی‌ضابطه از هوش مصنوعی، موجب تضعیف یا تغییر در اصول بنیادین حقوق بشری گردد. بر همین اساس، این پرسش مطرح می‌شود که آیا هوش مصنوعی، در کنار مزایای خود، می‌تواند به گونه‌ای توسعه یابد که همسو با اصول حقوقی و فقهی باشد؟یکی از مهم‌ترین حوزه‌هایی که این فناوری با آن درگیر می‌شود، فقه اسلامی است. تضادهای احتمالی میان کاربرد هوش مصنوعی و اصول فقهی، از جمله دغدغه‌های اندیشمندان اسلامی است. با این حال، با تکیه بر ظرفیت‌های فقه پویا و قواعد عام فقهی، می‌توان راهکارهایی برای توجیه شرعی استفاده از هوش مصنوعی در عرصه‌های مختلف حقوقی ارائه داد. با این وجود، نبود پاسخ‌های صریح و روشن فقهی در زمینه مشروعیت استفاده از این فناوری در مناسبات روزمره افراد، همچنان به‌عنوان چالشی جدی باقی مانده است. این پژوهش با رویکردی توصیفی ـ تحلیلی، به بررسی ابعاد مختلف این چالش پرداخته و تلاش می‌کند نشان دهد که فناوری هوش مصنوعی، اگر به‌درستی هدایت شود، می‌تواند نه‌تنها در جهت تقویت حقوق بشر اسلامی و عرفی، بلکه در خدمت تحقق صلح بین‌المللی و حقوق شهروندی نیز قرار گیرد.

https://www.jecjl.com/index.php/jecjl/article/download/407/268