Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی در دست انتشار 1405 10 01 A Comparative Semantic Analysis of the Concept of Hasrah (Regret) in Qur’anic Teachings and Psychology تحلیل تطبیقی معنا شناختی واژه حسرت در آموزه‌های قرآنی و روانشناسی 1 25 FA ام البنین قاسمی دانشجوی دکتری، گروه زبان و ادبیات عرب، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران محمدرضا یوسفی گروه زبان و ادبیات عرب، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران رامین تبرائی گروه روانشناسی، واحد قم، دانشگاه آزاد اسلامی، قم، ایران Journal Article 1404/05/02 <p>The concept of hasrah (regret) is one of the fundamental notions in the expression of human emotions and occupies a distinctive position both in religious texts—particularly the Holy Qur’an—and in the discipline of psychology. In the Holy Qur’an, hasrah is employed as a means of elucidating human remorse and repentance over missed opportunities in both this world and the Hereafter, and it appears in numerous verses through synonymous expressions such as wayl, layta, yā ḥasratā, and nadam. In the Qur’anic discourse, regret is not presented merely as a negative emotion; rather, it functions as a divine warning intended to guide human beings toward righteous action and to prevent negligence. By contrast, in modern psychology, regret is defined as a complex and unpleasant emotional state that arises from comparing one’s current condition with alternative possibilities that existed in the past, and it may lead to psychological outcomes such as anxiety, depression, shame, and guilt. Adopting a comparative and semantic approach, the present article examines the concept of regret in the Holy Qur’an and in psychological theories. Using a descriptive–analytical method, it explores the similarities and differences of this concept across the two domains. The findings indicate that although both perspectives emphasize remorse over lost opportunities, the Qur’an frames regret within a divine and eschatological context, whereas psychology focuses primarily on its experiential and therapeutic dimensions. This comparative analysis not only contributes to enriching the interpretation of Qur’anic verses but also offers insights for the prevention and treatment of regret-related psychological distress within psychology. The results of this study may contribute to the development of interdisciplinary models such as “Qur’anic Cognitive Therapy,” in which Qur’anic verses are employed as tools for managing negative emotions.</p> <p>واژه حسرت به عنوان یکی از مفاهیم بنیادین در بیان احساسات انسانی، هم در متون دینی به‌ویژه قرآن کریم و هم در دانش روانشناسی جایگاه ویژه‌ای دارد. این واژه در قرآن کریم به‌عنوان ابزاری برای تبیین ندامت و پشیمانی انسان از فرصت‌های از دست رفته در دنیا و آخرت به کار رفته و با واژه‌های مترادفی مانند "ویل"، "لیت"، "یا حسرتا" و "ندم" در آیات متعدد ظاهر شده است. حسرت در قرآن نه تنها به‌عنوان یک احساس منفی، بلکه به‌عنوان هشداری الهی برای هدایت انسان به سوی اعمال صالح و پرهیز از غفلت مطرح می‌شود. در مقابل، در روانشناسی مدرن، حسرت به‌عنوان یک احساس پیچیده و ناخوشایند تعریف می‌شود که از مقایسه وضعیت فعلی با گزینه‌های ممکن در گذشته ناشی شده و می‌تواند به پیامدهای روانی مانند اضطراب، افسردگی، شرم و احساس گناه منجر شود. این مقاله با رویکردی تطبیقی و معنا شناختی، به بررسی مفهوم حسرت در قرآن کریم و نظریه‌های روانشناختی پرداخته و با استفاده از روش توصیفی-تحلیلی، شباهت‌ها و تفاوت‌های این مفهوم را در دو حوزه بررسی می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد که هر دو حوزه بر پشیمانی از فرصت‌های از دست رفته تأکید دارند، اما قرآن حسرت را در چارچوبی الهی و آخرتی ارائه می‌دهد، در حالی که روانشناسی بر جنبه‌های تجربی و درمانی آن تمرکز دارد. این تحلیل تطبیقی نه تنها به غنی‌سازی تفسیر آیات قرآنی کمک می‌کند، بلکه راهکارهایی برای پیشگیری و درمان روان‌رنجوری‌های ناشی از حسرت در روانشناسی ارائه می‌دهد. نتایج این پژوهش می‌تواند به توسعه مدل‌های میان‌رشته‌ای مانند "شناخت‌درمانی قرآنی" منجر شود که در آن آیات قرآنی به‌عنوان ابزاری برای مدیریت احساسات منفی به کار گرفته شوند<em>.</em></p> https://www.jecjl.com/index.php/jecjl/article/download/458/276