Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی در دست انتشار 1405 10 01 The Non-Pecuniary Rights of the Orphan and Social Responsibility: Anthropological Foundations in the Qur’an and Their Reflection in Iraqi Law حقوق غیرمالی یتیم و مسئولیت اجتماعی: مبانی انسان‌شناختی قرآن و بازتاب آن در قوانین عراق 1 12 FA نور محسن هادی دانشجوی دکتری، گروه علوم قرآن و حدیث، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران ابوالفتح عزیزی استاديار، گروه معارف اسلامی، واحد ابرکوه، دانشگاه آزاد اسلامی، ابرکوه، ايران غسان عبید محمد المعموری پروفسور، گروه حقوق، دانشکده حقوق، دانشگاه کربلا، کربلا، عراق مجتبی بهرامی پور دانشیار، گروه معارف اسلامی، واحد اصفهان (خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران Journal Article 1404/05/08 <p>This article, adopting a descriptive–analytical and comparative approach, examines the non-pecuniary rights of the orphan in the Qur’an with particular emphasis on such concepts as dignity, honor, the prohibition of coercion and exclusion, and the rights to upbringing, education, and physical and mental health. These principles are then linked to jurisprudential doctrines including the Rule of Benevolence (Qāʿidat al-Luṭf) and the Rule of Prohibition of Harm (Qāʿidat Ḥurmat al-Iḍrār), as well as to the logic of practical reason. Subsequently, the article analyzes the reflection of these principles in Iraqi legislation and public policies, particularly after 2003, including the Child Law (2020), Order No. 2005 (Article 30), Articles 146–148 of the Personal Status Law (1959), and the related protective and punitive mechanisms. The findings indicate that despite the existence of a legal foundation for non-pecuniary protection—such as free education, supportive services, and the possibility of judicial intervention—the realization of Qur’anic objectives faces significant challenges, including unequal access, the absence of standardized indicators for “non-pecuniary development,” inter-institutional incoherence, and insufficient mental health services. The article proposes a “multi-layered operational framework” emphasizing the formulation of harm-screening protocols, standards of care (family-based/alternative), parenting education, mental-health services for guardians and families, and an integrated case-management and reporting system. Ultimately, a fuller alignment of Iraqi laws and practices with the spirit of Qur’anic verses requires systematic standardization, specialized capacity building, and the establishment of data-driven accountability mechanisms.</p> <p>این مقاله با رویکرد توصیفی–تحلیلی و تطبیقی، حقوق غیرمالی یتیم در قرآن را با تمرکز بر مفاهیمی چون کرامت، اکرام، منع قهر و طرد، حق تربیت، آموزش و سلامت جسم و روان بررسی می‌کند و این اصول را با قواعد فقهی همچون «قاعده لطف» و «قاعده حرمت اضرار» و منطق عقل عملی مرتبط می‌سازد. سپس بازتاب این اصول در قوانین و سیاست‌های عمومی عراق، به‌ویژه پس از سال ۲۰۰۳، مورد تحلیل قرار می‌گیرد، از جمله قانون الأطفال (۲۰۲۰)، دستور ۲۰۰۵ (ماده ۳۰)، مواد ۱۴۶–۱۴۸ قانون الأحوال الشخصیة (۱۹۵۹) و سازوکارهای حمایتی–کیفری مربوطه. یافته‌ها نشان می‌دهند که باوجود وجود بنیان قانونی برای حمایت غیرمالی (از جمله آموزش رایگان، خدمات حمایتی و امکان مداخله قضائی)، تحقق اهداف قرآنی با چالش‌هایی چون ناهمگونی دسترسی، عدم وجود شاخص‌های استاندارد برای «رشد غیرمالی»، ناهماهنگی بین‌نهادی و کمبود خدمات سلامت روان مواجه است. مقاله یک «چارچوب اجرایی چندلایه» پیشنهاد می‌دهد که بر تدوین پروتکل‌های غربالگری آسیب، استانداردهای مراقبت (خانگی/جایگزین)، آموزش والدگری، سلامت روان برای قیم/خانواده و سیستم یکپارچه پرونده و گزارش‌دهی تأکید دارد. در نهایت، هم‌راستاسازی کامل‌تر قوانین و رویه‌های عراق با روح آیات قرآنی نیازمند استانداردسازی، ظرفیت‌سازی تخصصی و ایجاد سازوکارهای پاسخ‌گویی داده‌محور است.</p> https://www.jecjl.com/index.php/jecjl/article/download/467/282