Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی در دست انتشار 1406 04 01 Presenting a Jurisprudential Model of Moral and Devotional Education in the Family Based on Jurisprudential Principles ارائه مدل فقهی تربیت اخلاقی و عبادی در خانواده بر اساس قواعد فقهی 1 16 FA مجتبی مجد گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی ، واحد تربت حیدریه ، دانشگاه آزاد اسلامی ، تربت حیدریه ، ایران منصور امیرزاده جیرکلی گروه فقه ومبانی حقوق اسلامی، واحد تربت حیدریه، دانشگاه آزاد اسلامی، تربت حیدریه، ایران. رضا حق پناه گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی ، دانشگاه علوم اسلامی رضوی ، مشهد ، ایران سید جواد قندیلی گروه مطالعات برنامه درسی ، دانشگاه فردوسی مشهد ، مشهد ، ایران Journal Article 1404/10/01 <p>Islamic jurisprudence, as a body of knowledge concerned with the discovery and explication of divine rulings, possesses extensive capacities for regulating behavior within the domain of education. The present study aims to design a “jurisprudential model” for moral and devotional education within the family context. This model is structured based on jurisprudential principles, educational methods, and overarching legal maxims, with the objective of providing a comprehensive framework for parents to educate their children in a scientifically grounded and religiously legitimate manner. Furthermore, “educational jurisprudence” is regarded as one of the most significant and contemporary domains of jurisprudence in the cultivation of the human being, considered the ultimate purpose of divine creation. Within this sphere, jurisprudence encompasses clearly defined and systematized guidelines that have received comparatively limited scholarly attention to date. The jurisprudential model of “moral” and “devotional” education in the family, grounded in a careful engagement with the primary sources of Islamic jurisprudence, offers a transparent and coherent approach to constructing an integrated and dynamic system of human education, with particular emphasis on children within the family setting. This model seeks to critically examine educational realities through a jurisprudential lens and to assist parents in achieving educational objectives in accordance with the perspective of the Lawgiver. The research adopts a descriptive–analytical methodology and draws upon authoritative jurisprudential, hadith-based, and foundational legal sources. Initially, the theoretical foundations of jurisprudence and education were examined in detail, followed by the design and analysis of a three-layered model for moral and devotional education in the family. The model comprises normative, operational, and regulatory layers. The findings indicate that Islamic jurisprudence, beyond its focus on individual rulings, can provide a strategic framework for family-based education. Within the normative layer, five foundational principles—sincerity, justice, patience, consideration of the learner’s capacity, and preservation of dignity—are identified, which are operationalized through educational methods such as gentleness and forbearance, affection, role modeling, enjoining and forbidding, and disciplinary measures. In the third layer, jurisprudential maxims such as the negation of hardship, the prohibition of imposing unbearable obligations, the principle of no harm, and the prohibition of causing injury function as regulatory mechanisms governing educational methods and obligations.</p> <p>فقه اسلامی، به‌عنوان دانشی که متکفل کشف و تبیین احکام شرعی است، ظرفیت‌های وسیعی برای تنظیم رفتار در عرصه تربیت نیز دارد. هدف این پژوهش، طراحی «مدلی فقهی» برای تربیت اخلاقی و عبادی در بستر خانواده است. این مدل بر اساس اصول فقهی، روش‌های اجرایی تربیت و قواعد کلان فقهی تنظیم‌شده و هدف آن ارائه چارچوبی جامع برای والدین جهت تربیت فرزندان به‌صورت علمی و معتبر شرعی است. همچنین «فقه تربیتی» یکی از مهمترین و به روزترین عرصه های فقه در تربیت انسان، به عنوان هدف و غایت اصلی خلقت الهی مورد توجه قرار می گیرد. در این ساحت، فقه دارای دستورالعمل های مشخص و مدونی است که تاکنون کمتر بدان توجه شده است. مدل فقهی تربیت «اخلاقی» و «عبادی» در خانواده، با رویکرد توجه و اعتنا به منابع اصلی فقه، روشی شفاف و روشن از دستیابی به شبکه ای منسجم و پویا در تربیت انسان با تاکید بر فرزندان و در ساحت «خانواده» می باشد.  این مدل تلاش دارد تا واقعیت های تربیتی را با نگاه فقهی مورد مداقه قرار داده و والدین را در دستیابی به اهداف تربیتی از نگاه شارع، یاریگر باشد. این پژوهش به‌صورت توصیفی ـ تحلیلی و با استفاده از منابع فقهی معتبر، روایی و اصولی انجام شده است. ابتدا، مبانی نظری فقهی و تربیتی به تفصیل بررسی شد، سپس یک مدل سه ‌لایه برای تربیت اخلاقی و عبادی در خانواده طراحی و تحلیل شد. مدل شامل سه لایه هنجاری، عملیاتی و تنظیم‌کننده است. نتایج پژوهش نشان داد که فقه اسلامی فراتر از احکام فردی، می‌تواند چارچوبی راهبردی برای تربیت در خانواده فراهم کند. این مدل، پنج اصل بنیادین در لایه هنجاری(اخلاص، عدالت، صبر، رعایت توان متربی و حفظ کرامت) معرفی کرده است که در لایه عملیاتی، با روش‌های تربیتی مانند رفق و مدارا، محبت، الگودهی، امر و نهی و تنبیه قابل اجرا هستند. در لایه سوم، قواعد فقهی همچون نفی عسر و حرج، تکلیف مالایطاق، لا ضرر و حرمت ایذاء، به‌عنوان تنظیم‌کننده روش‌ها و الزامات تربیتی عمل می‌کنند.</p> https://www.jecjl.com/index.php/jecjl/article/download/517/355