Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی 1 پیاپی 1 1402 09 30 Criteria for Distinguishing a Just Judgment from an Unjust Judgment in the Iranian Legal System معیارهای تمایز حکم عادلانه از حکم ظالمانه در نظام حقوقی ایران 123 140 10.61838/jecjl.533 FA محمد صادق یاراحمدیان گروه حقوق خصوصی، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران. داود نصیران نجف‌آبادی گروه حقوق، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران سید محمدهادی مهدوی گروه حقوق، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران. Journal Article 1402/06/10 <p>The distinction between a just and an unjust judgment constitutes one of the most fundamental challenges in the philosophy of law and judicial justice. This study aims to examine the criteria for identifying justice in judicial decisions and to establish both theoretical and practical benchmarks for distinguishing between just and unjust rulings. In the background and objective section, the author reviews the perspectives of classical philosophers and contemporary legal thinkers, addressing the central question of whether justice in judicial decisions is merely a formal and legal matter or whether it is rooted in broader moral values. This research adopts a descriptive–analytical methodology and employs an interdisciplinary approach, drawing upon jurisprudential, legal, and philosophical sources. The data are extracted from classical texts, including the works of Plato and Aristotle, as well as the theories of Islamic philosophers such as Al-Farabi and Mulla Sadra. These sources are then examined through conceptual analysis and comparative critique to explore the theoretical foundations of judicial justice. In addition, selected judicial decisions from various legal systems are analytically revisited to identify practical indicators of justice or injustice in rulings. The findings indicate that judicial justice cannot be achieved solely through formal compliance with the law; rather, it requires a profound understanding of the purpose of the law and the spirit of justice. A just judgment is one that, beyond formal conformity with legal provisions, embodies fairness, proportionality, and respect for human dignity. Ultimately, the article emphasizes the necessity of revising judicial processes so that, through the integration of legal and moral dimensions of justice, judgments may be issued that respond not only to the legal order but also to the moral conscience of society.</p> <p>موضوع تمایز میان حکم عادلانه و ظالمانه یکی از بنیادی‌ترین چالش‌ها در فلسفه حقوق و عدالت قضایی است. این پژوهش با هدف واکاوی معیارهای تشخیص عدالت در احکام قضایی و دستیابی به ملاک‌های نظری و عملی تمییز میان حکم عادلانه و ظالمانه سامان یافته است. در بخش زمینه و هدف، نویسنده با مرور آرای فلاسفه کلاسیک و اندیشمندان معاصر حقوق، به پرسش اصلی می‌پردازد که آیا عدالت در حکم تنها امری شکلی و قانونی است یا ریشه در ارزش‌های اخلاقی فراتری دارد. این تحقیق به شیوه توصیفی – تحلیلی انجام شده و با رویکردی میان‌رشته‌ای از منابع فقهی، حقوقی و فلسفی بهره گرفته است. داده‌ها از متون کلاسیک همچون آثار افلاطون و ارسطو تا نظریات متفکران اسلامی مانند فارابی و ملاصدرا استخراج شده، و سپس با تحلیل مفهومی و نقد تطبیقی، مبانی نظری عدالت قضایی مورد بررسی قرار گرفته است. افزون بر آن، نمونه‌هایی از احکام قضایی در نظام‌های مختلف حقوقی به‌گونه‌ای تحلیلی بازخوانی شده تا معیارهای عملی عدالت یا ظلم در حکم آشکار شود. پژوهش نشان می‌دهد که عدالت قضایی صرفاً با رعایت ظاهر قانون تحقق نمی‌یابد، بلکه مستلزم درک عمیق از غایت قانون و روح عدالت است. حکم عادلانه آن است که علاوه بر مطابقت صوری با قانون، متضمن انصاف، تناسب و احترام به کرامت انسانی باشد. در نهایت، مقاله بر ضرورت بازنگری در فرآیند قضاوت تأکید دارد تا از درهم‌تنیدگی قانونی و اخلاقی عدالت، حکمی صادر شود که نه‌تنها به نظم حقوقی، بلکه به وجدان اخلاقی جامعه نیز پاسخ دهد.</p> https://www.jecjl.com/index.php/jecjl/article/download/533/325