Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی 2 پیاپی 6 2024 09 21 The Role of the Arbitration Institution in Judicial Development with a Focus on Upstream Documents نقش نهاد داوری در توسعه قضایی با نگاهی به اسناد بالادستی 94 113 10.61838/jecjl.54 FA پیام شعبانی دانشجوی دکتری، گروه حقوق خصوصی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران. بهنام حبیبی درگاه استادیار، گروه حقوق خصوصی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران. علی اسلامی پناه استادیار، گروه حقوق خصوصی، دانشگاه تهران، تهران، ایران. جواد خالقیان استادیار، گروه حقوق خصوصی، واحد کرج، دانشگاه آزاد اسلامی، کرج، ایران. Journal Article 2024 05 22 <p>The realization of justice, as one of the most fundamental objectives of any legal system, depends on the efficiency of dispute resolution institutions and the reduction of litigation delays. In this regard, judicial development goes beyond the mere quantitative increase in courts and judges and is understood as the enhancement of the quality, speed, and accessibility of justice. One of the key instruments in achieving this goal is the institution of arbitration—an institution deeply rooted in Iran’s legal culture, dating back to the pre-Islamic era. Arbitration, as a private and low-cost mechanism for dispute resolution, has the capacity to accelerate proceedings, reduce costs, and alleviate the burden on the judiciary. Despite the considerable potential of this institution, its position in Iran’s legal system remains limited. Challenges such as weak cultural promotion, the absence of efficient national arbitration institutions, legal gaps, and the lack of coherent macro-level policymaking have hindered arbitration from playing an effective role in the process of achieving justice. This article, through an analytical-comparative approach and by examining legal texts, current regulations, jurisprudential opinions, and upstream documents such as general judicial policies and development programs, endeavors to analyze the potential capacities of the arbitration institution in enhancing the indicators of judicial development. The findings of this study demonstrate that the systematic utilization of arbitration, accompanied by institutional and legislative reforms, can play a significant role in improving access to justice, enhancing public trust, and increasing the efficiency of the judicial system. In conclusion, recommendations are presented regarding the strengthening of arbitration infrastructures, legal support for arbitration institutions, and the promotion of public awareness about this method of dispute resolution.</p> <p>تحقق عدالت به‌عنوان یکی از اساسی‌ترین اهداف هر نظام حقوقی، در گرو کارآمدی نهادهای حل‌وفصل اختلاف و کاهش اطاله دادرسی است. در این راستا، توسعه قضایی مفهومی فراتر از افزایش کمی دادگاه‌ها و قضات دارد و به معنای ارتقای کیفیت، سرعت و دسترسی به عدالت تلقی می‌شود. یکی از ابزارهای مهم در تحقق این هدف، نهاد داوری است؛ نهادی که ریشه در فرهنگ حقوقی ایران دارد و سابقه آن به دوران پیش از اسلام باز می‌گردد. داوری به‌عنوان سازوکاری خصوصی و کم‌هزینه برای حل اختلافات، قابلیت تسریع در روند رسیدگی، کاهش هزینه‌ها و کاستن از بار دستگاه قضایی را دارد. با وجود ظرفیت‌های قابل‌توجه این نهاد، جایگاه آن در نظام حقوقی ایران همچنان کمرنگ است. چالش‌هایی چون ضعف در فرهنگ‌سازی، نبود نهادهای داوری کارآمد در سطح ملی، خلأهای قانونی و عدم انسجام سیاست‌گذاری‌های کلان، مانع از ایفای نقش مؤثر داوری در فرآیند تحقق عدالت شده‌اند. در این مقاله با رویکرد تحلیلی ـ تطبیقی و با بررسی متون حقوقی، مقررات جاری، آرای فقهی و اسناد بالادستی نظیر سیاست‌های کلی قضایی و برنامه‌های توسعه، تلاش شده تا ظرفیت‌های بالقوه نهاد داوری در ارتقای شاخص‌های توسعه قضایی تحلیل شود. نتایج این پژوهش نشان می‌دهد که بهره‌گیری نظام‌مند از داوری، همراه با اصلاحات نهادی و تقنینی، می‌تواند نقش مهمی در بهبود دسترسی به عدالت، ارتقای اعتماد عمومی و کارآمدی نظام قضایی ایفا کند. در پایان، پیشنهادهایی در زمینه تقویت زیرساخت‌های داوری، حمایت قانونی از نهادهای داوری، و ارتقای آگاهی عمومی نسبت به این روش حل‌وفصل اختلافات ارائه شده است.</p> https://www.jecjl.com/index.php/jecjl/article/download/54/42