Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی در دست انتشار 2026 04 21 Comparative Analysis of the Foundations and Methods of Contract Interpretation in Iranian and French Law with Emphasis on Imami Jurisprudence تحلیل تطبیقی مبانی و روش‌های تفسیر قرارداد در حقوق ایران و فرانسه با تأکید بر فقه امامیّه 1 17 FA حسین ایمانی گروه حقوق، ، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران ابوالفضل دنکوب گروه حقوق، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران سوسن نریمانی گروه معارف اسلامی ، واحد گرگان ، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان ، ایران Journal Article 1404/10/21 <p>Contract interpretation, as a process aimed at discovering the true intention of the parties or determining the content of the contract in cases of ambiguity, constitutes one of the most challenging issues in contract law. The Iranian legal system, influenced simultaneously by Imami jurisprudence and French law, has developed a distinctive approach in this field. This article, employing a descriptive-analytical method and a comparative study, examines the foundations and methods of contract interpretation within these three legal systems. The findings indicate that French law, evolving from a traditional approach based on textual formalism toward a modern approach (particularly following the 2016 reforms), emphasizes the standard of the “reasonable person” and the search for the common intention of the parties, although judges retain considerable discretion in this process. In contrast, Imami jurisprudence, grounded in the principle that “contracts follow intentions,” primarily directs interpretation toward uncovering the internal intention; however, in practice, due to the difficulty of proving such intention, it pays close attention to the apparent meaning of expressions and customary understandings. Iranian law, in turn, adopts a synthesis of these two approaches; although Article 224 of the Civil Code identifies “custom and usage” as the criterion for interpretation, it establishes—under the influence of jurisprudential principles—a form of balance between internal intention and the apparent meaning of contractual language. It can therefore be concluded that there exists a meaningful convergence between Imami jurisprudence and modern French law in adopting the criterion of “reasonable understanding.” Nevertheless, Iranian law, in order to achieve a coherent and efficient interpretative system, requires a redefinition of the role of internal intention and the apparent meaning of expressions, as well as a clearer articulation of the judge’s role in this process.</p> <p>تفسیر قرارداد به عنوان فرآیندی برای کشف مراد واقعی طرفین یا تعیین مفاد قرارداد در موارد ابهام، از چالش‌برانگیزترین مباحث حقوق قراردادهاست. نظام حقوقی ایران با تأثیرپذیری هم‌زمان از فقه امامیّه و حقوق فرانسه، رویکردی خاص در این زمینه یافته است. این مقاله با روشی توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از مطالعه تطبیقی، به بررسی مبانی و روش‌های تفسیر قرارداد در این سه نظام حقوقی می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که حقوق فرانسه با تحول از رویکرد سنتی مبتنی بر ظاهرگرایی به سوی رویکردی نوین (پس از اصلاحات ۲۰۱۶)، بر معیار «انسان متعارف» و جست‌وجوی قصد مشترک طرفین تأکید می‌ورزد، هرچند که دادرس در این مسیر از اختیار قابل توجهی برخوردار است. در مقابل، فقه امامیّه با محوریت اصل «الْعُقُودُ تابِعَةٌ لِلْقُصُودِ»، تفسیر را عمدتاً معطوف به کشف قصد باطنی دانسته، اما در عمل، به دلیل دشواری اثبات آن، به ظاهر الفاظ و تفاهمات عرفی توجه دارد. حقوق ایران نیز تلفیقی از این دو رویکرد را دنبال می‌کند؛ ماده ۲۲۴ قانون مدنی، اگرچه معیار تفسیر را «عرف و عادت» اعلام کرده، اما در سایه اصول فقهی، نوعی تعادل میان قصد باطنی و ظهورات لفظی برقرار ساخته است. نتیجه آنکه، همگرایی معناداری میان رویکرد تفسیری فقه امامیّه و حقوق نوین فرانسه در معیار قرار دادن «فهم متعارف» وجود دارد، اما حقوق ایران برای نیل به یک نظام تفسیری منسجم و کارآمد، نیازمند بازتعریف جایگاه قصد باطنی و ظاهر الفاظ و نیز تبیین نقش دادرس در این فرآیند است.</p>