Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی در دست انتشار 1406 06 01 An Examination of the Challenges of Determining Criminal Liability in Cases of Harm Caused by Artificial Intelligence Systems and Robots with an Approach Based on Islamic Jurisprudence واکاوی چالش های تعیین مسئولیت کیفری در صورت ورود صدمه به افراد توسط سیستم های هوش مصنوعی و ربات ها با رویکردی بر فقه 1 17 FA ریحانه زارع ده آبادی استادیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه اردکان، اردکان، ایران حسین شکریان امیری دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. Journal Article 1404/10/01 <p>The integration of artificial intelligence and autonomous systems into decision-making domains has posed a serious challenge to the traditional concepts of duty and liability in Imamiyya jurisprudence. A jurisprudential system grounded in human intention and volition must now confront an agent that lacks human consciousness and intent, yet is capable in practice of generating legal and criminal consequences. Drawing upon the concept of “meta-obligation,” this study attempts to present a novel model of jurisprudential order in the post-artificial intelligence era; an order founded upon distributive liability between human beings and technology. Within this framework, the concepts of causation, justice, and legal personality are redefined on the basis of networked relations. The jurisprudential foundations of criminal liability regarding damages caused by artificial intelligence are grounded in the preservation of human social order and justice; through the principle of public interest, the consequences of technology are assessed and harm is prevented. Reason serves as the criterion for determining the extent of damage and proportional punishment, while the principles of no-harm and destruction guarantee compensation for losses. The findings indicate that Imamiyya jurisprudence possesses the capacity to transition from an individual-centered model toward a technological and network-oriented system; an order in which “meta-obligation” establishes a connection between human rationality and technological intelligence, and justice is conceptualized through balance among humans, data, and automated decision-making.</p> <p>ورود هوش مصنوعی و سامانه‌های خودکار به حوزه‌های تصمیم‌گیری، مفاهیم سنتی تکلیف و مسئولیت در فقه امامیه را با چالشی جدی روبه‌رو کرده است. فقهی که بر اراده و قصد انسان استوار است، اکنون باید با عاملی مواجه شود که فاقد شعور و نیت انسانی است اما در واقعیت می‌تواند منشأ آثار حقوقی و کیفری باشد. این پژوهش، با تکیه بر مفهوم «فراتکلیف»، کوشیده است الگویی تازه از نظم فقهی در دوران پساهوش مصنوعی ارائه دهد؛ نظمی مبتنی بر مسئولیت توزیعی میان انسان و فناوری. در این چارچوب، مفاهیم سببیت، عدالت، و شخصیت حقوقی، بر اساس ارتباط شبکه‌ای بازتعریف می‌شوند. مبانی فقهی مسئولیت کیفری در برابر خسارات هوش مصنوعی بر حفظ نظام بشری و عدالت استوار است؛ با قاعده مصلحت، آثار فناوری سنجیده و از تضرر جلوگیری می‌شود. عقل میزان خسارت و مجازات متناسب را تعیین می‌کند و قاعده لاضرر و اتلاف نیز جبران خسارت را تضمین می‌نماید. نتیجه آن است که فقه امامیه قابلیت گذار از الگوی فردمحور به نظامی فناورانه و شبکه‌ای را دارد؛ نظمی که در آن «فراتکلیف» پیوند میان عقل انسانی و خرد فناورانه را برقرار می‌سازد و عدالت را در توازن میان انسان، داده و تصمیم خودکار معنا می‌کند.</p> https://www.jecjl.com/index.php/jecjl/article/download/559/392