Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی 1 پیاپی 1 1402 03 01 Scope and Challenges Arising from Electronic Litigation in Iranian Law قلمرو و چالش­های ناشی از دادرسی الکترونیک در حقوق ایران 141 156 10.61838/jecjl.577 FA محبوبه بشیری دانش آموخته کارشناسی ارشد، حقوق تجاری اقتصادی بینالملل، دانشگاه مفید، قم، ایران Journal Article 1401/10/01 <p>With the expansion of information technology and the necessity of transforming the judicial system, electronic litigation has emerged in the Iranian legal system as a mechanism for increasing the speed and accuracy of proceedings while reducing litigation costs. The present study aims to explain the operational scope of electronic litigation in the fields of civil and criminal law and to identify the legal and technical challenges arising from the full implementation of this system within judicial authorities. Using a descriptive-analytical method and relying on library-based resources, this research examines statutory laws, including the Code of Criminal Procedure (electronic litigation section), the Electronic Commerce Law, and the related executive regulations. The findings indicate that although the scope of electronic litigation in Iran has expanded from the stage of filing claims and electronic service of process to the stages of enforcement of judgments and electronic monitoring (electronic ankle bracelets), it still faces serious challenges. In civil disputes, the “authentication of digital evidence” and the “security of data exchange” are among the most significant challenges, while in criminal proceedings, the conflict between the acceleration of proceedings and the “defense rights of the accused” (such as the right to physical presence and in-person confrontation with witnesses) constitutes one of the principal identified concerns. Furthermore, unequal technical infrastructure across different regions of the country has hindered the realization of uniform procedural justice. Electronic litigation in Iran has moved beyond the transitional stage and become an unavoidable necessity; nevertheless, its effectiveness in both civil and criminal domains requires reconsideration of traditional evidentiary laws and the strengthening of security infrastructures to safeguard the privacy of litigants. The full acceptance of this system requires establishing a balance between “technological efficiency” and the “guarantees of fair trial” so that expedited proceedings do not result in the violation of individuals’ fundamental rights.</p> <p>با گسترش فناوری اطلاعات و ضرورت تحول در نظام قضایی، دادرسی الکترونیک به عنوان راهکاری برای افزایش سرعت، دقت و کاهش هزینه‌های دادرسی در نظام حقوقی ایران ظهور کرده است. هدف از پژوهش حاضر، تبیین قلمرو اجرایی دادرسی الکترونیک در حوزه حقوق مدنی و کیفری و شناسایی چالش‌های حقوقی و فنی ناشی از استقرار کامل این نظام در مراجع قضایی است. این تحقیق با روش توصیفی-تحلیلی و با بهره‌گیری از ابزار کتابخانه‌ای، به بررسی قوانین موضوعه از جمله قانون آیین دادرسی کیفری (بخش دادرسی الکترونیک)، قانون تجارت الکترونیک و آیین‌نامه‌های اجرایی مربوطه پرداخته است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که اگرچه قلمرو دادرسی الکترونیک در ایران از مرحله ثبت دادخواست و ابلاغ الکترونیک تا مرحله اجرای احکام و نظارت‌های الکترونیک (پابند) گسترش یافته، اما همچنان با چالش‌های جدی مواجه است. در دعاوی مدنی، «احراز اصالت ادله دیجیتال» و «امنیت تبادل داده‌ها» و در دعاوی کیفری، تعارض میان سرعت دادرسی با «حقوق دفاعی متهم» (نظیر حق حضور فیزیکی و مواجهه حضوری با شهود) از مهم‌ترین چالش‌های شناسایی شده هستند. همچنین، زیرساخت‌های فنی نامتوازن در نقاط مختلف کشور، تحقق عدالت رویه‌ای یکسان را با مانع روبرو ساخته است. دادرسی الکترونیک در ایران از مرحله گذار عبور کرده و به یک ضرورت اجتناب‌ناپذیر تبدیل شده است؛ با این حال، برای کارآمدی آن در هر دو قلمرو مدنی و کیفری، بازنگری در قوانین سنتی ادله اثبات دعوا و تقویت زیرساخت‌های امنیتی برای صیانت از حریم خصوصی اصحاب دعوا الزامی است. پذیرش کامل این سامانه نیازمند ایجاد تعادل میان «کارآیی تکنولوژیک» و «تضمین‌های دادرسی منصفانه» است تا سرعت در رسیدگی منجر به تضییع حقوق بنیادین اشخاص نگردد.</p> https://www.jecjl.com/index.php/jecjl/article/download/577/332