Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی در دست انتشار 1406 12 01 Civil and Legal Liability of Artificial Intelligence in International Commercial Transactions مسئولیت مدنی و حقوقی هوش مصنوعی در معاملات تجاری بین‌المللی 1 14 FA محبوبه بشیری دانش آموخته کارشناسی ارشد، حقوق تجاری اقتصادی بینالملل، دانشگاه مفید، قم، ایران Journal Article 1404/12/01 <p>With the increasing penetration of artificial intelligence systems into the process of concluding and performing international commercial contracts, the traditional concepts of “will” and “agency” have faced a fundamental challenge. The main objective of this study is to explain the foundations of civil and legal liability arising from the harmful acts of autonomous agents in the context of international transactions and to identify the person or persons liable within the chain extending from the production to the utilization of this technology. Using a descriptive-analytical method and a comparative approach, this research examines leading international instruments, such as UNCITRAL reports and European Parliament regulations, analyzes models of attribution of liability in different legal systems, and assesses the adaptability of traditional rules of civil liability to the complex nature of artificial intelligence. The findings indicate that classical theories based on “fault” lack sufficient efficacy because claimants are unable to prove human error in machine-learning processes. By contrast, the movement toward “strict liability” or “risk-based liability” has emerged as an equitable solution for protecting injured parties in international trade. Moreover, the idea of granting “electronic legal personality” to artificial intelligence, despite its theoretical appeal, faces serious obstacles in relation to financial guarantees and causation. In international transactions, the divergence of views regarding the determination of the governing law for liability further reveals the necessity of revising conflict-of-laws rules. The results of the study show that, in order to ensure legal certainty in global markets, it is necessary to move beyond individualistic approaches toward systems of “distributed liability” among the developer, owner, and user. It is recommended that, to prevent fragmentation in judicial practice, a comprehensive international convention be developed under the supervision of international institutions, centered on a “mandatory compensation fund” and the formulation of unified technical standards for proving causation in algorithmic systems.</p> <p>با نفوذ روزافزون سیستم‌های هوش مصنوعی در فرآیند انعقاد و اجرای قراردادهای تجاری بین‌المللی، مفاهیم سنتی «اراده» و «نمایندگی» با چالشی بنیادین روبرو شده‌اند. هدف اصلی این پژوهش، تبیین مبانی مسئولیت مدنی و حقوقی ناشی از فعل زیان‌بارِ عامل‌های خودگردان در بستر معاملات بین‌المللی و شناسایی شخص یا اشخاص مسئول در زنجیره تولید تا بهره‌برداری از این فناوری است.<strong> </strong>این تحقیق با بهره‌گیری از روش توصیفی-تحلیلی و رویکردی تطبیقی، ضمن بررسی اسناد بین‌المللی پیشرو (نظیر گزارش‌های آنسیترال و مقررات پارلمان اروپا)، به واکاوی الگوهای انتساب مسئولیت در نظام‌های حقوقی مختلف پرداخته و قابلیت انطباق قواعد سنتی مسئولیت مدنی را با ماهیت پیچیده هوش مصنوعی مورد سنجش قرار داده است.<strong> </strong>یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که نظریه‌های کلاسیک مبتنی بر «تقصیر» به دلیل ناتوانی مدعی در اثبات خطای انسانی در فرآیندهای یادگیری ماشین، کارایی لازم را ندارند. در مقابل، حرکت به سمت «مسئولیت محض» یا «مسئولیت مبتنی بر مخاطره» به عنوان راهکاری عادلانه برای حمایت از زیان‌دیده در تجارت بین‌الملل تجلی یافته است. همچنین، ایده اعطای «شخصیت حقوقی الکترونیک» به هوش مصنوعی، علی‌رغم جذابیت‌های نظری، با موانع جدی در حوزه تضمین‌های مالی و رابطه سببیت روبروست. در معاملات بین‌المللی، تشتت آرا در تعیین قانون حاکم بر مسئولیت، ضرورت بازنگری در قواعد تعارض قوانین را بیش از پیش نمایان می‌سازد.<strong> </strong>نتایج تحقیق حاکی از آن است که برای تأمین امنیت حقوقی در بازارهای جهانی، گذار از رویکردهای فردگرایانه به سمت نظام‌های «توزیع مسئولیت» میان توسعه‌دهنده، مالک و کاربر الزامی است. پیشنهاد می‌گردد جهت جلوگیری از تشتت رویه‌های قضایی، یک کنوانسیون بین‌المللی جامع با محوریت «صندوق جبران خسارت اجباری» و تدوین استانداردهای فنی واحد برای اثبات رابطه سببیت در سیستم‌های الگوریتمی، تحت نظر نهادهای بین‌المللی تدوین گردد.</p> https://www.jecjl.com/index.php/jecjl/article/download/598/363