Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی در دست انتشار 1406 10 01 A Comparative Study of the Foundations and Rules of Family Law in Iran and England بررسی تطبیقی مبانی و احکام حقوق خانواده ایران و انگلستان 1 19 FA احمد شمسی دانشجوی دکتری، گروه حقوق خصوصی، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران داود نصیران گروه حقوق، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران رضا سلطانی گروه حقوق، واحد نجف آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف آباد، ایران Journal Article 1404/11/01 <p>A comparative study of family law in Iran and England, particularly in analyzing the dialectical relationship between theoretical foundations and practical rules, holds a distinguished position in comparative legal studies. The significance of this subject lies not merely in the fundamental differences between the legal sources of the two countries, but also in its direct impact on the normative, social, cultural, and even economic structures of societies. The Iranian legal system, relying on Imami jurisprudence and Sharia principles, has consolidated family rules within the framework of the Civil Code, the Family Protection Law, and judicial practices. Within this framework, institutions such as marriage, divorce, child custody, and inheritance are directly influenced by Sharia texts and jurisprudential teachings, which has led to the formation of a relatively stable, tradition-oriented, and less flexible framework for regulating family relations. By contrast, family law in England is founded on the Common Law system and Acts of Parliament and, rather than being based on religious foundations, is grounded in customary and secular principles as well as modern social values such as gender equality, individual freedom, and the protection of children’s rights. Through judicial precedents and flexibility in the interpretation of legal rules, this system has been able to adapt itself to contemporary social and cultural developments. Thus, the rules concerning marriage, divorce, custody, and the division of property are less a reflection of fixed texts than a product of customary justice and the state’s protective policies. This study, using an analytical-critical and comparative approach, examines how theoretical foundations influence practical rules in the two legal systems and shows that although both systems share significant commonalities in protecting the institution of the family and safeguarding children’s rights, differences in legal foundations and sources have resulted in considerable divergences in methods of implementation and practical outcomes. The findings indicate that the Iranian legal system, due to its strong dependence on Sharia foundations, has less capacity for flexibility in response to social changes, whereas the English legal system, relying on custom and judicial precedents, has been able to respond to the changing needs of society. Finally, by offering proposals for reforming and improving family laws in Iran, this article emphasizes the necessity of adopting a comparative perspective in the development of family law. Such an approach can, while preserving cultural and religious values, provide the basis for enhancing social justice, increasing the efficiency of the legal system, and achieving greater alignment with international standards.</p> <p>بررسی تطبیقی حقوق خانواده میان ایران و انگلستان، به‌ویژه در تحلیل رابطه دیالکتیکی میان مبانی نظری و احکام عملی، از جایگاه ممتاز در مطالعات حقوقی تطبیقی برخوردار است. اهمیت این موضوع نه صرفاً به دلیل تفاوت‌های بنیادین در منابع حقوقی دو کشور، بلکه به سبب تأثیر مستقیم آن بر ساختارهای هنجاری، اجتماعی، فرهنگی و حتی اقتصادی جوامع بازمی‌گردد. نظام حقوقی ایران، با اتکاء بر فقه امامیه و اصول شرعی، قواعد خانواده را در قالب قانون مدنی، قانون حمایت خانواده و رویه‌های قضایی تثبیت کرده است. در این چارچوب، نهادهایی چون نکاح، طلاق، حضانت و ارث، مستقیماً متأثر از نصوص شرعی و آموزه‌های فقهی‌اند و همین امر موجب شکل‌گیری چارچوبی نسبتاً ثابت، سنت‌محور و کمتر انعطاف‌پذیر در تنظیم روابط خانوادگی شده است. در مقابل، حقوق خانواده در انگلستان بر بنیان نظام Common Law و قوانین مصوب پارلمان استوار است و بیش از آنکه متکی بر مبانی دینی باشد، بر اصول عرفی، سکولار و ارزش‌های اجتماعی نوین مانند برابری جنسیتی، آزادی فردی و حمایت از حقوق کودک بنا گردیده است. این نظام، با بهره‌گیری از رویه‌های قضایی و انعطاف‌پذیری در تفسیر قواعد، توانسته است خود را با تحولات اجتماعی و فرهنگی معاصر هماهنگ سازد؛ بدین‌سان، قواعد مربوط به ازدواج، طلاق، حضانت و تقسیم اموال، بیش از آنکه بازتاب نصوص ثابت باشند، محصول عدالت عرفی و سیاست‌های حمایتی دولت‌اند.این پژوهش با رویکرد تحلیلی ـ انتقادی و تطبیقی، به واکاوی چگونگی تأثیر مبانی نظری بر احکام عملی در دو نظام حقوقی می‌پردازد و نشان می‌دهد که هرچند هر دو نظام در حمایت از نهاد خانواده و صیانت از حقوق کودک دارای اشتراکات قابل توجهی هستند، تفاوت در مبانی و منابع حقوقی موجب بروز اختلافات چشمگیر در شیوه‌های اجرا و نتایج عملی شده است. یافته‌های تحقیق بیانگر آن است که نظام حقوقی ایران، به دلیل وابستگی شدید به مبانی شرعی، کمتر امکان انعطاف در برابر تحولات اجتماعی را دارد؛ در حالی که نظام حقوقی انگلستان با اتکا بر عرف و رویه‌های قضایی، توانسته است پاسخگوی نیازهای متغیر جامعه باشد در پایان، این مقاله با ارائه پیشنهادهایی برای اصلاح و بهبود قوانین خانواده در ایران، بر ضرورت بهره‌گیری از نگاه تطبیقی در توسعه حقوق خانواده تأکید می‌کند. چنین رویکردی می‌تواند ضمن حفظ ارزش‌های فرهنگی و دینی، زمینه ارتقای عدالت اجتماعی، افزایش کارآمدی نظام حقوقی و همسویی بیشتر با استانداردهای بین‌المللی را فراهم آورد.</p> https://www.jecjl.com/index.php/jecjl/article/download/600/406