Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی در دست انتشار 1406 04 01 Comparative Analysis of the Istisnaʿ Contract with Iranian Regulations and Its Economic Functions تحلیل تطبیقی عقد استصناع با مقررات ایران و کارکردهای اقتصادی آن 1 14 FA آزاد رشیدآذر کارشناسی ارشد حقوق تجارت بین الملل، واحد مراغه، دانشگاه آزاد اسلامی، مراغه، ایران یوسف ابراهیمی استادیار، دانشکده حقوق، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران Journal Article 1404/11/04 <p>The Istisnaʿ contract, as one of the significant instruments in Islamic commercial jurisprudence and Islamic finance, has assumed an increasingly prominent role in legal and economic systems in recent years. This study was conducted with the aim of comparatively analyzing the juristic and legal nature of the Istisnaʿ contract within the Iranian legal system and examining its economic functions. Within this framework, the theoretical and jurisprudential foundations of the contract were first explained based on authoritative Persian, Arabic, and comparative sources. Subsequently, employing a descriptive–analytical method and content analysis of legal documents and previous studies, the essential elements, conditions, juristic disagreements, and legal foundations of the contract were examined, and its economic principles and practical functions were analyzed. The findings indicate that despite certain differences of opinion within Islamic jurisprudence, Istisnaʿ enjoys a reliable jurisprudential foundation and is capable of being aligned with the general principles of contract law within the Iranian legal system. Furthermore, the economic analysis demonstrated that, by facilitating installment-based payments, reducing transaction costs, and improving liquidity management, this contract can serve as an effective financing instrument for projects. Comparative examination also reveals that countries such as Malaysia and Jordan have facilitated broader utilization of this contract through the adoption of precise implementing regulations. Finally, the study concludes that Istisnaʿ possesses considerable legal and economic capacities, and its further development in Iran requires more comprehensive regulations and greater standardization within the banking and contractual sectors.</p> <p>عقد استصناع به‌عنوان یکی از ابزارهای مهم در فقه معاملات و تأمین مالی اسلامی، طی سال‌های اخیر نقش پررنگی در نظام‌های حقوقی و اقتصادی یافته است. این پژوهش با هدف تحلیل تطبیقی ماهیت فقهی و حقوقی عقد استصناع در نظام حقوقی ایران و بررسی کارکردهای اقتصادی آن انجام شده است. در این چارچوب، ابتدا مبانی نظری و فقهی این عقد بر اساس منابع معتبر فارسی، عربی و تطبیقی تبیین شد، سپس با بهره‌گیری از روش توصیفی–تحلیلی و تحلیل محتوای اسناد و پژوهش‌های پیشین، ارکان، شروط، اختلاف نظرهای فقهی و مبانی حقوقی آن بررسی و مبانی اقتصادی و کارکردهای عملی آن تحلیل گردید. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که استصناع، با وجود برخی اختلافات در فقه اسلامی، از پشتوانه‌ای قابل اتکا برخوردار بوده و در نظام حقوقی ایران نیز قابلیت انطباق با قواعد عمومی قراردادها را دارد. همچنین تحلیل اقتصادی نشان داد که این عقد با فراهم‌کردن امکان پرداخت‌های مرحله‌ای، کاهش هزینه‌های معاملاتی و مدیریت نقدینگی، می‌تواند به‌عنوان ابزار کارآمد تأمین مالی پروژه‌ها مورد استفاده قرار گیرد. بررسی تطبیقی نیز نشان می‌دهد که کشورهایی مانند مالزی و اردن با تدوین مقررات اجرایی دقیق، زمینه بهره‌گیری گسترده‌تر از این عقد را فراهم کرده‌اند. در نهایت، نتیجه‌گیری پژوهش بیان می‌کند که استصناع ظرفیت‌های حقوقی و اقتصادی قابل‌توجهی دارد و توسعه آن در ایران نیازمند تنظیم مقررات جامع‌تر و استانداردسازی بیشتر در حوزه بانکی و قراردادی است.</p> https://www.jecjl.com/index.php/jecjl/article/download/607/335