Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی در دست انتشار 1406 12 01 A Jurisprudential and Legal Analysis of Guardianship over the Person of Women: A Human Dignity and Individual Autonomy-Based Approach in Light of Human Rights تحلیل فقهی-حقوقی ولایت بر نفس زن با رویکردی مبتنی بر کرامت انسانی و استقلال فردی در پرتو حقوق بشر 1 17 FA بهار داریان دانشجوی دکتری تخصصی، گروه حقوق، دانشگاه ادیان و مذاهب قم، ایران سیده فاطمه هاشمی استادیار، گروه حقوق، عضو هیات علمی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران مصطفی هراتی استادیار، گروه حقوق، عضو هیات علمی، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایران Journal Article 1404/12/01 <p>The present study was conducted with the aim of examining and comparatively analyzing the institution of “guardianship over the person” (wilāyah ʿalā al-nafs) concerning women in Imami (Ja‘fari) jurisprudence and Iranian law, and assessing it in relation to the fundamental principles of human rights, particularly the concepts of human dignity and individual autonomy. The research adopts a descriptive-analytical methodology. It investigates the issue of guardianship over women from the perspectives of Imami jurisprudence, Iranian positive law (with consideration of statutory provisions and judicial practice), and international human rights instruments and standards, including the Universal Declaration of Human Rights and relevant international covenants. Legal analyses reveal that considerable disagreements exist among legal scholars and commentators on the Iranian Civil Code regarding the interpretation and implementation of rules governing guardianship over women, particularly in matters concerning the designation of a legal guardian or the requirement of a guardian’s consent for the marriage of an adult and intellectually mature woman. These divergent viewpoints reflect the variety of approaches toward reconciling traditional concepts of guardianship with modern principles of individual autonomy and self-determination. From a human rights perspective, regulations governing guardianship over women have likewise been subject to debate and varying interpretations among scholars and human rights institutions. This issue has generated challenges concerning full compatibility with the concepts of inherent human dignity and the right to individual self-determination. The findings of this study indicate that certain traditional juristic rulings and prevailing legal interpretations—particularly in the realm of personal decision-making and the marriage of adult and competent women—have come under challenge when evaluated against the spirit of human dignity and individual autonomy embodied in human rights norms, and even in light of rationalist approaches and the objectives of the Sharīʿah (maqāṣid al-sharīʿah) within Imami jurisprudence. Accordingly, the study emphasizes the necessity of re-examining and reinterpreting juristic evidence through ijtihād-based methodologies, with greater reliance on contemporary interpretive tools and consideration of changing social circumstances. It also highlights the importance of legislative reforms grounded in human dignity and personal autonomy in order to achieve greater conformity between the Iranian legal system and international human rights standards. It should be noted that Iranian civil law generally recognizes guardianship over the person of women; however, it also provides for certain exceptions to this principle.</p> <p>پژوهش حاضر با هدف واکاوی و تحلیل تطبیقی نهاد «ولایت بر نفس» در خصوص زنان، در فقه امامیه و حقوق ایران، و سنجش آن با اصول بنیادین حقوق بشر، به‌ویژه مفاهیم «کرامت انسانی» و «استقلال فردی»، به روش تحلیلی-توصیفی سامان یافته است. این تحقیق، مسئله ولایت بر نفس زنان را از منظر فقه امامیه ، حقوق موضوعه ایران (با ملاحظه قوانین و رویه قضایی) و اسناد و موازین حقوق بین‌الملل بشر (از جمله اعلامیه جهانی حقوق بشر و میثاق‌های ذی‌ربط) مورد بررسی قرار داده است. در بررسی‌های حقوقی، میان حقوق‌دانان و شارحان قانون مدنی، در تفسیر و اجرای احکام مربوط به ولایت بر نفس زن، به‌ویژه در موارد تعیین ولی قهری یا اذن ولی در نکاح زن رشیده، اختلاف نظرهای قابل توجهی وجود دارد. این اختلاف دیدگاه‌ها، بازتابی از تنوع رویکردها در مواجهه با مفاهیم سنتی ولایت در مقابل اصول مدرن استقلال فردی و خودمختاری است. از حیث حقوق بشر نیز، احکام ناظر به ولایت بر نفس زنان، در برخی جنبه‌ها، محل بحث و تفسیرهای گوناگون میان اندیشمندان و نهادهای حقوق بشری بوده و این موضوع، چالش‌هایی را جهت انطباق کامل با مفاهیم کرامت ذاتی انسان و حق بر تعیین سرنوشت فردی ایجاد کرده است. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهد که برخی احکام سنتی فقهی و تفاسیر حقوقی موجود، به ‌ویژه در حوزه تصمیم ‌گیری‌های شخصی و نکاح زنان بالغ و رشید، با روح حاکم بر اصول کرامت انسانی و استقلال فردی در حقوق بشر، و حتی با رویکردهای عقل‌گرایانه و مقاصد الشریعه در فقه امامیه، در معرض چالش قرار گرفته است. در این راستا، ضرورت بازخوانی و تفسیر اجتهادی ادله فقهی با تأکید بر ابزارهای تفسیری نوین و توجه به مقتضیات زمان و همچنین اصلاحات تقنینی مبتنی بر کرامت و خودمختاری انسان، به‌ منظور انطباق هرچه بیشتر نظام حقوقی ایران با موازین حقوق بشری، مورد تأکید قرار می‌گیرد. نکته لازم به ذکر این که در حقوق ایران قانون مدنی ولایت  بر نفس  زن را در صورت کلی پذیرفته است ولی استثنایاتی برای آن درنظر گرفته است .</p> https://www.jecjl.com/index.php/jecjl/article/download/629/360