Maher Publishing Institute دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی 4 پیاپی 14 1405 04 30 Scope of Compensation in Tort Liability Arising from Bodily Injury, with Emphasis on Judicial Practice قلمرو جبران خسارت در مسئولیت قهری ناشی از خسارت بدنی با تاکید بر رویه قضایی 1 26 FA رضا زالی دانشجوی دکتری، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران عباس کریمی استاد تمام، گروه حقوق خصوصی، دانشکده حقوق و علوم سیاسی، دانشگاه تهران، تهران، ایران Journal Article 1404 12 02 <p>This article examines the scope of compensation in tort (non-contractual) liability arising from bodily injuries under Iranian law and compares it with contemporary legal systems. In Western legal systems and under the Iranian Civil Liability Act (Article 6), compensable bodily injury encompasses not only medical expenses and permanent physical impairment but also three categories of consequential and indirect loss: loss of the injured person’s working capacity and earning power (loss of future income); financial loss and deprivation of maintenance suffered by relatives and dependents (secondary or “ricochet” victims); and non-pecuniary damage suffered by surviving relatives. By contrast, under Islamic law and the current Iranian legal system, only diyah (or arsh) is prescribed as the fixed Sharia-based and statutory compensation for bodily offenses and injuries. The findings indicate that Imami jurists and the Iranian Islamic Penal Code (Articles 449–462, 567 et seq.) regard diyah as comprehensive and complete compensation for all losses arising from bodily injury, whether direct or indirect, and do not recognize separate compensation for loss of future income or the survivors’ loss of maintenance. The principal grounds for this approach are the comprehensive nature of diyah as compensation for loss of life or bodily integrity; the termination of the obligation to provide maintenance upon the death of the breadwinner; the rule that liability extends only to direct loss; and the existence of the deceased’s estate, including diyah, as a source of financial support for the heirs. Consequently, contemporary Iranian law contains two parallel yet inconsistent regimes: in the criminal law and diyah framework, diyah constitutes the sole form of compensation, whereas in the domain of civil liability, Article 6 of the Civil Liability Act appears to permit recovery of consequential losses. In practice, however, courts have issued divergent judgments because of the perceived conflict between such compensation and the Sharia rules governing diyah. Accordingly, this article seeks to examine the full range of divergent judicial approaches and to propose a comprehensive position capable of resolving this inconsistency.</p> <p>مقاله حاضر به بررسی قلمرو جبران خسارت در مسئولیت قهری (خارج‌قراردادی) ناشی از صدمات بدنی در حقوق ایران و مقایسه آن با حقوق معاصر می‌پردازد. در نظام‌های حقوقی غربی و قانون مسئولیت مدنی ایران (ماده ۶)، خسارت‌های بدنی علاوه بر هزینه درمان و نقص عضو، شامل سه دسته خسارت تبعی و غیرمستقیم نیز می‌شود. از دست رفتن توان و نیروی کار مصدوم (خسارت درآمد آینده)، زیان مالی و محرومیت از نفقه بستگان و افراد تحت تکفل (قربانیان کمانه‌ای)، خسارت‌های معنوی بازماندگان. در مقابل، در حقوق اسلامی و نظام حقوقی کنونی ایران، تنها دیه (یا ارش) به عنوان غرامت شرعی و قانونی ثابت برای جرم و جنایت بدنی پیش‌بینی شده است. پژوهش نشان می‌دهد که فقهای امامیه و قانون مجازات اسلامی ایران (مواد ۴۴۹ تا ۴۶۲ و ۵۶۷ و بعد) دیه را جبران جامع و کامل همه خسارت‌های بدنی (مستقیم و غیرمستقیم) می‌دانند و پرداخت جداگانه بابت از دست رفتن درآمد آینده یا نفقه بازماندگان را نمی‌پذیرند. دلایل اصلی این رویکرد عبارتند از:جامعیت دیه به عنوان عوض نفس و عضو،سقوط تکلیف نفقه با مرگ نان‌آور،قاعده ضمان تنها نسبت به ضرر مستقیم،وجود ترکه (شامل دیه) برای ارتزاق ورثه. در نتیجه، در حقوق ایران امروز دو نظام موازی اما ناسازگار وجود دارد: در حوزه کیفری و دیات، دیه تنها غرامت است؛ در حوزه مسئولیت مدنی، ماده ۶ قانون مسئولیت مدنی ظاهراً خسارت‌های تبعی را قابل مطالبه می‌داند، ولی در عمل محاکم به دلیل تعارض با احکام شرعی دیه، آراء متشتتی صادر می‌کنند. از همین رو هدف این مقاله بررسی تمام دیدگاه های متشتت قضایی و ارائه یک دیدگاه جامع در این زمینه است تا این تشتت را از بین ببرد.</p> https://www.jecjl.com/index.php/jecjl/article/download/688/454