مبانی و معیارهای مشروعیت در تعارض حق و منفعت؛ مطالعه تطبیقی در حقوق موضوعه ایران، فقه امامیه و نظام کامنلا
کلمات کلیدی:
حق, منفعت, فقه امامیه, حقوق موضوعه ایران, کامنلا, مشروعیت, عدالت, تناسبچکیده
تعارض میان حق و منفعت از مهمترین مسائل حقوق عمومی، فلسفه حقوق و نظریه عدالت در نظامهای حقوقی معاصر به شمار میرود. از یک سو، حمایت از حقوق اشخاص و تضمین آزادیها و حقوق بنیادین، از اهداف اصلی هر نظام حقوقی محسوب میشود و از سوی دیگر، تأمین منافع عمومی، حفظ نظم اجتماعی و تحقق مصالح جمعی نیز ضرورتی انکارناپذیر است. مسئله اصلی این پژوهش، شناسایی معیارهای مشروعیت در موارد تعارض میان حق و منفعت و بررسی امکان استخراج چارچوبی مشترک از فقه امامیه، حقوق موضوعه ایران و نظام کامنلا است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و با بهرهگیری از رویکرد تطبیقی، مبانی نظری و عملی حاکم بر رابطه حق و منفعت را در سه نظام حقوقی مورد مطالعه بررسی کرده است. نتایج پژوهش نشان میدهد که علیرغم تفاوتهای موجود در مبانی معرفتی، منابع حقوقی و شیوههای استدلال، هر سه نظام بر اصولی همچون عدالت، ضرورت، محدودسازی قدرت، حمایت از حقوق بنیادین، نظارتپذیری و پاسخگویی تأکید دارند و هیچیک از آنها از تقدم مطلق حق یا منفعت حمایت نمیکنند. بر اساس یافتههای پژوهش، مدل ششمعیاره مشروعیت شامل مشروعیت هدف، ضرورت، تناسب، نظارتپذیری، پاسخگویی و حفظ هسته سخت حقوق بنیادین ارائه شده است. این مدل با بهرهگیری از عناصر مشترک موجود در فقه امامیه، حقوق ایران و نظام کامنلا، چارچوبی تحلیلی برای ارزیابی مشروعیت در موارد تعارض حق و منفعت فراهم میآورد. دستاورد اصلی پژوهش، ارائه الگویی میانجی و تعادلی است که میتواند در تحلیل قوانین، تصمیمات اداری، سیاستهای عمومی و آرای قضایی مورد استفاده قرار گیرد و زمینه حمایت همزمان از حقوق اشخاص و منافع عمومی را فراهم سازد.
دانلودها
مراجع
Ansari, M. (1996). Al-Makasib. Islamic Publications Office Affiliated with the Society of Seminary Teachers of Qom.
Bojnourdi, S. H. (2010). Al-Qawa'id al-Fiqhiyyah. Al-Hadi Publications.
Craig, P. (2016). Administrative Law (8th ed.). Sweet & Maxwell.
Dicey, A. V. (1915). Introduction to the Study of the Law of the Constitution (8th ed.). Macmillan.
Dworkin, R. (1977). Taking Rights Seriously. Harvard University Press.
Fuller, L. L. (1969). The Morality of Law (Rev. ed.). Yale University Press.
Haeri Shahbagh, A. (2003). Constitutional Law of the Islamic Republic of Iran. Mizan.
Hashemi, S. M. (2013). Constitutional Law of the Islamic Republic of Iran (Vol. 1). Mizan.
Hosseini Nejad, H. (2009). Foundations of Public Law. SAMT.
Jafari Langroudi, M. J. (2008). Legal Terminology. Ganj-e Danesh.
Katouzian, N. (2007). Philosophy of Law. Enteshar Publishing Company.
Katouzian, N. (2008). Introduction to Legal Science. Enteshar Publishing Company.
Najafi, M. H. (2008). Jawahir al-Kalam fi Sharh Shara'i al-Islam. Dar al-Kutub al-Islamiyyah.
Naraqi, A. (2007). Awa'id al-Ayyam. Islamic Publications Office.
Rawls, J. (1999). A Theory of Justice (Revised ed.). Harvard University Press.
Wade, H. W. R., & Forsyth, C. F. (2014). Administrative Law (11th ed.). Oxford University Press.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Reza Vatan Pour (Author); Ramazan Dehghan; Marzieh Afzali Mehr, Mohammad Javad Baghizadeh (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
