نقش عرف در اجتهاد و شناسایی معیارهای حقوق بشر اسلامی از منظر فقه امامیه
کلمات کلیدی:
عرف, اجتهاد, فقه امامیه, حقوق بشر اسلامی, نیازهای متغیر, عدالت, کرامتچکیده
عرف به عنوان یکی از منابع تأثیرگذار در اجتهاد فقهی، نقش مهمی در شناسایی و تحقق معیارهای حقوق بشر اسلامی ایفا میکند. ابزار مؤثر برای شناسایی عرف و بهرهگیری از منابع، نصوص و متون دینی نیز اجتهاد است تا بتواند ارزیابی عقلانی از وضعیت زمانه و انطباق با آموزهها و احکام دینی ارائه نماید. این پژوهش با هدف واکاوی نسبت عرف و اجتهاد در فقه امامیه، به دنبال پاسخ به این پرسش است که عرف در پرتو اجتهاد چگونه میتواند به تحقق معیارهای حقوق بشر اسلامی یاری رساند؟ یافتههای تحقیق، ضمن تحلیل سه مؤلفه اساسی یعنی عدالت اجتماعی، کرامت و حقوق معنوی، و توجه به نیازهای متغیر و خاص، نشان میدهد که عرف، نهتنها بستری برای شناسایی نیازها و مصادیق نوپدید در جامعه اسلامی فراهم میکند، بلکه اجتهاد نیز با تکیه بر اصول و قواعد شرعی، زمینهساز تطبیق این نیازها با آموزههای فقهی است. در این میان، عدالت فقهی ناظر بر عدالت در نتیجه، کرامت بهمثابه بنیاد آزادی مشروع و مسئولیت اجتماعی، و معنویت بهعنوان شاخص متمایزکننده حقوق بشر اسلامی، جایگاهی محوری در مواجهه با تحولات اجتماعی و حقوقی دارد. همچنین عرف، زمینهای برای تبیین حقوق خاص اقشار آسیبپذیر و تطبیق ساختارهای حکمرانی با مطالبات نوین مردم فراهم میآورد. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و استناد به منابع کتابخانهای، تلاش دارد الگویی از حقوق بشر اسلامی ارائه دهد که همزمان ریشه در فقه امامیه دارد و با نیازهای زمانه نیز همساز است.
دانلودها
مراجع
Abbasi, M., & Kalhorniya Golkar, M. (2024). Philosophy of Islamic Human Rights in the Perspective of Revelation-Based Teachings. Islamic Human Rights Journal, 1(1), 1-13.
Alam al-Huda, A. a.-Q. A. b. a.-H. b. M. (1984). Al-Dhari'ah ila Usul al-Shari'ah. University of Tehran Press.
Ameli, J. a.-D. H. b. Z. a.-D. Ma'alim al-Usul. Society of Seminary Teachers of Qom.
Ansari, M., & Nazari, M. A. (2015). Foundations and Principles of Citizenship Rights in Imam Khomeini's Thought and Its Differences with Citizenship Rights in the WestJO - Quarterly Journal of Political Thought in Islam. (4), 7-34.
Eisa Nia, R. (2014). Jurisprudence and Citizenship Rights. Quarterly Journal of Sublime Politics, 2(4), 109-122.
Golbaghi Masouleh, S. A. (1999). Center for Publications of the Islamic Seminary Office.
Habibzadeh, T., & Farajpour Asl Marandi, A. A. (2016). Human Dignity and the Foundation of Human and Citizenship Rights in the Constitution of the Islamic Republic of Iran. Quarterly Journal of Public Law Studies, 46(1), 115-137.
Hosseini, S. M. (2011). The Role of Custom in Sharia and Its Impact on Legislation and Adjudication. Islamic Law Quarterly, 3(7), 141-179.
Ibn Faris, A. (1969). Mu'jam Maqayis al-Lughah. Mustafa Al-Babi Library.
Ibn Manzur, J. a.-D. M. b. M. (1985). Lisan al-Arab. Al-Adab al-Hawzah.
Javadi Amoli, A. (1996). Philosophy of Human Rights. Esra Publications.
Javadi Amoli, A. (2011). Guardianship of the Jurist. Esra Publications.
Jawhari, I. b. H. (1996). Al-Sihah fi al-Lughah wa al-Ulum.
Khamenei, S. A. (1998). Freedom in Islam and the West. Quarterly Journal of Islamic Social Research (Formerly Andisheh Hawzah)(9).
Kulayni, M. b. Y. q. (1983). Al-Kafi. Dar al-Kutub al-Islamiyyah.
Masoudinia, M. (2022). Protection of Civilians in Armed Conflicts in Jurisprudence and International Criminal Law. Quarterly Journal of Comparative Criminal Jurisprudence of Iran, 2(3).
Mirfatah Maraghi, A. (1995). Al-Anawin. Society of Seminary Teachers Publications.
Montazeri, H. A. (2001). The System of Governance in Islam. Sarai Publications.
Mousavi Khomeini, R. (2006). Sahifeh Imam: Collection of Works of Imam Khomeini (RA) - Statements, Messages, Interviews, Rulings, Permissions, and Letters. Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works.
Ragheb Esfahani, H. b. M. (1989). Al-Mufradat fi Gharib al-Quran. Dar al-Qalam.
Sadr, S. M. B. (1992). Al-Ma'alim al-Jadidah. Center for Studies and Cultural Research of the Seminary.
Saleh Ahmadi, S. (2024). Foundations of the Islamic Declaration of Human Rights in the Current Legal Order. Islamic Human Rights Journal, 1(1), 1-30.
Shahid Awal, M. b. J. a.-D. M. (2004). Al-Lum'ah al-Dimashqiyyah. Dar al-Fikr Publications.
Sultanzadeh Yamchi, M., Jafari Herandi, M., & Arabian, A. (2020). The Role of Custom in Adapting Concepts and Religious Examples and Its Application in Citizenship Rights. Medical Law Quarterly, 200-316.
Yazdi, M. (1996). The Constitution for Everyone. Amir Kabir Publications.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 1404 Narges Ansari, Younes Vahedyarijan, Fahimeh Malekzadeh (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.