نقد و بررسی تطبیقی مؤلفههای دادرسی منصفانه در قانون آیین دادرسی کیفری 1392 و اسناد بینالمللی
کلمات کلیدی:
دادرسی منصفانه, قانون آیین دادرسی کیفری 1392, اسناد بینالمللی, انصاف, حقوق دفاعی متهمچکیده
دادرسی منصفانه مشتمل بر مجموعه اصول و قواعدی است که مرجع رسیدگیکننده ی قانونیِ صالحِ مستقل و بیطرف در تمام مراحل فرآیند دادرسی و با رعایت وجدان بشری، این اصول و قواعد را با توجه به اوضاع و احوال و ویژگیهای شخصی طرفین دعوی به کار میگیرد و حقوق طرفین دعوی را تضمین مینماید. دادرسی منصفانه در شمار مفاهیم اساسی حقوق داخلی و اسناد بینالمللی است که تلاش بر رعایت موازنهی قوا بین طرفین پرونده در تمامی مراحل فرآیند کیفری دارد و بهطور ویژه از حقوق متهم حمایت میکند. مؤلفههای دادرسی منصفانه دارای مبانی متعدد فقهی، حقوقی، حاکمیتی، اجتماعی و غیره میباشد. قانون آیین داددرسی کیفری مصوب 1392 در پرتو اسناد بینالمللی توجه ویژهای به مؤلفههای دادرسی منصفانه و حقوق متهم نموده است. برخی از مؤلفههایی که در این قانون بیان گردیدهاند، در اسناد بینالمللی پیشبینی نشده است. برای نمونه، لزوم تفکیک مقام تعقیب از مقام تحقیق، لزوم احضار متهم پس از گردآوری ادله و مقدم بر جلب و گرفتن آخرین دفاع از متهم در پایان مرحلهی تحقیقات مقدماتی از آن جملهاند. در مقابل، برخی از مؤلفههای دادرسی منصفانه، مانند اصل برابری سلاحها، مشروعیت تحصیل دلیل، تساوی در برابر دادگاه، محاکمه در دادگاه عمومی، محاکمه در برابر قضات متعدد و لزوم رسیدگی به دلایل در دادگاه از مؤلفههایی است که در اسناد بینالمللی حقوق بشر پیشبینی شدهاند اما ق.آ.د.ک. 1392 در خصوص آنها سکوت نموده و یا بهصراحت متذکر آنها نگردیده است. در یک نگاه کلی میتوان گفت مقررات ق.آ.دک. تا اندازهی بسیاری با اسناد بینالمللی انطباق دارند، لیکن در برخی زمینهها، مانند انجام تحقیقات مقدماتی توسط دادستان، نقض حقوق دفاعی متهم در پارهای موارد و قابلیت برگزاری دادرسی غیرعلنیِ جرائم سیاسی و مطبوعاتی، عدم انطباق را مشاهده میکنیم.
دانلودها
مراجع
Aghaei Jannat Makan, H. (2017). The Rights of Fair and Just Trial (1st ed.). Jangal/Javidaneh Publications.
Ashouri, M. (2013). Speech at the Largest Scientific Conference on Examining the Developments and Innovations of the New Criminal Procedure Code of 2013 in Appreciation and Commemoration of Professor Dr. Mahmoud Akhondi, Durandishan Institute.
Bashiriyeh, H. (2004). The Philosophy of Justice. In M. Ashouri (Ed.), Human Rights and the Concepts of Equality, Equity, and Justice (1st ed., pp. 5-55). Gerayesh Publications.
Habibzadeh, M., Ardabili, M. A., & Janipour, M. (2005). The Rule Prohibiting Double Trial and Double Punishment in International Criminal Law. Modares Humanities Quarterly(41), 59.
Habibzadeh, M., & Sadeghi, V. (2016). Recognition and Management of the Accused’s Right to Silence. Judiciary Legal Journal, 80(95), 61-81.
Javid, M., & Shahmoradi, E. (2017). A Comparative Study of Human Rights Developments in the Criminal Procedure Code and International Instruments. Legal Research Quarterly(78), 83-106.
Mohseni, H., & Ghamami, M. (2015). The Relationship between Judicial Independence and Independence of the Legal Profession. Private Law Studies Quarterly, 45(2), 301-318.
Niazpour, A. (2016). Setting Standards for Issuing Criminal Security Orders as Manifestations of Fair Trial. In Principles of Fair Trial: Lectures and Written Lessons by Professors of Iranian Criminal Law (1st ed.). Khorsandi Publications.
Omidi, J. (2000). Human Rights in Criminal Cases Based on International and Regional Instruments. Journal of the Faculty of Law and Political Science, 49, 3-34.
Shakeri, A., & Hadizadeh, R. (2016). The Principle of Separation of the Prosecuting Authority from the Investigating Authority in Iranian Law. Criminal Law Research Quarterly, 7(1), 141-163.
Tavassoli Naeini, M., Khosroshahi, G., & Nasrollahi, Z. (2016). The Principle of Equality of Arms at the Preliminary Investigation Stage in the Criminal Procedure Code of 2013 and International Human Rights Instruments. Judiciary Legal Journal, 80(94), 71-94.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Mohammadmehdi Flamerzi (Author); Mohammadkhalil Salehi

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.