رابطه حقوق و سیاست در فرآیند قانونگذاری جمهوری اسلامی ایران: مطالعه نهادی شورای نگهبان و مجمع تشخیص مصلحت نظام
کلمات کلیدی:
حقوق اساسی, شورای نگهبان, مجمع تشخیص مصلحت نظام, حقوق و سیاست, تحلیل نهادیچکیده
رابطه میان حقوق و سیاست از مباحث بنیادین در مطالعات حقوق اساسی و نظریه حکمرانی به شمار میآید. در بسیاری از نظامهای سیاسی، فرآیند تصمیمگیری قانونگذاری در بستر تعامل میان استدلالهای حقوقی، ملاحظات نهادی و الزامات سیاست عمومی شکل میگیرد. این پژوهش با هدف تبیین الگوی این تعامل در ساختار حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران انجام شده و بهطور خاص بر نقش دو نهاد کلیدی، یعنی شورای نگهبان و مجمع تشخیص مصلحت نظام، تمرکز دارد. پرسش اصلی مقاله آن است که استدلالهای حقوقی و ملاحظات سیاسی در فرآیند تصمیمگیری این دو نهاد چگونه با یکدیگر ترکیب و تنظیم میشوند. چارچوب نظری پژوهش بر مدل حقوق درونزاده سیاست استوار است؛ مدلی که رابطه حقوق و سیاست را در سه سطح هنجاری، نهادی و کارکردی تحلیل میکند و امکان بررسی نحوه شکلگیری و اعمال استدلالهای حقوقی در بستر ساختارهای نهادی را فراهم میآورد. روش پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل نهادی و تحلیل محتوای استدلالهای حقوقی در نمونهای از تصمیمات این دو نهاد است. یافتههای پژوهش نشان میدهد که شورای نگهبان عمدتاً در سطح هنجاری عمل میکند و تمرکز اصلی آن بر کنترل انطباق قوانین با قانون اساسی و موازین شرعی است، در حالی که مجمع تشخیص مصلحت نظام بیشتر در سطح کارکردی و سیاستی عمل کرده و نقش میانجی نهادی در حل تعارض میان مجلس و شورای نگهبان را ایفا میکند. در نتیجه، میتوان گفت در ساختار حقوق اساسی جمهوری اسلامی ایران نوعی تقسیم کار نهادی میان این دو نهاد شکل گرفته است که از طریق آن رابطه میان ثبات حقوقی و انعطاف سیاستی در فرآیند قانونگذاری مدیریت میشود و چارچوب حقوق درونزاده سیاست نیز ابزار تحلیلی مناسبی برای تبیین این تعامل فراهم میکند.
دانلودها
مراجع
Amid Zanjani, M. R. (2013). Legislative and Supervisory Institutions in the Islamic Republic of Iran. Mizan.
Barak, A. (2006). The Judge in a Democracy. Princeton University Press.
Dicey, A. V. (1982). Introduction to the Study of the Law of the Constitution. Liberty Fund.
Ghazi Shariatpanahi, S. H. (2014). Constitutional Law and Mechanisms for Resolving Institutional Conflicts. Mizan.
Ginsburg, T. (2003). Judicial Review in New Democracies: Constitutional Courts in Asian Cases. Cambridge University Press.
Hadian, A. (2015). Interpretive Practices of the Guardian Council and Their Impact on Legislation. Edalat Publishing Company.
Hashemi, S. M. (2016). Institutions of Constitutional Supervision and Governance Processes. SAMT.
Hashemi, S. M. (2019). Constitutional Law of the Islamic Republic of Iran (Vol. 2). Mizan.
Hedavand, B. (2017). The Expediency Discernment Council and Legislative Processes. Mizan.
Hirschl, R. (2004). The Political Origins of Judicial Empowerment through Constitutionalization. Law & Social Inquiry, 25(1), 91-149.
Hirschl, R. (2007). Towards Juristocracy: The Origins and Consequences of the New Constitutionalism. Harvard University Press.
Kadkhodaei, A. (2011). Guardian Council Supervision over Legislation: Legal and Institutional Dimensions. Mizan.
Karimi, A. (2018). Institutional Analysis of Legal Institutions in Iranian Legislation. Mizan.
Katouzian, N. (2012). Introduction to Legal Science. Sherkat-e Sahami Enteshar.
Kelsen, H. (1967). Pure Theory of Law. University of California Press.
Loughlin, M. (2010). Foundations of Public Law. Oxford University Press.
Mir Mohammad Sadeghi, M. (2010). The Expediency Discernment Council: Legal Foundations and Institutional Function. University of Tehran Press.
Shapiro, M., & Stone Sweet, A. (2002). On Law, Politics, and Judicialization. Oxford University Press.
Stone Sweet, A. (2000). Governing with Judges: Constitutional Politics in Europe. Oxford University Press.
Tushnet, M. (2015). Advanced Introduction to Comparative Constitutional Law. Edward Elgar.
Zanganeh, M. (2019). The Interaction of Law and Politics in Iran's Legislative System. Mizan.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Babak Mohammadzadeh

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.