انقضای وصیت‌نامه به نفع موصی له (بررسی فقهی حقوقی در حقوق ایران، مصر و عراق)

نویسندگان

  • مثنی سرهید صالح دانشجوی دکتری تخصصی، گروه حقوق، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. نویسنده https://orcid.org/0009-0002-6293-7977
  • غلام‌رضا حاجی نوری استادیار، گروه حقوق، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. https://orcid.org/0009-0009-6816-8196
  • رضا سکوتی نسیمی استاد، گروه حقوق، دانشکده حقوق و علوم اجتماعی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران. نویسنده https://orcid.org/0009-0001-6524-8897

کلمات کلیدی:

وصیت منفعت, حق انتفاع, موصی, موصی‌له, انقضای وصیت, فقه اسلامی, حقوق ایران, حقوق مصر, حقوق عراق

چکیده

این پژوهش به بررسی تطبیقی مبانی فقهی و حقوقی انقضای وصیت منفعت (وصیت به حق انتفاع) در حقوق ایران، مصر و عراق با تکیه بر آرای مذاهب فقه اسلامی می‌پردازد. مسئله اصلی تحقیق، تبیین مواردی است که موجب زوال یا استمرار حق انتفاع موصی‌له پس از تحقق وصیت می‌شود و تحلیل نقاط اشتراک و افتراق نظام‌های حقوقی مورد مطالعه است. پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی، چهار سبب اصلی انقضای وصیت منفعت را بررسی می‌کند: فوت موصی‌له، قتل موصی به وسیله موصی‌له، تملک یا سلب مالکیت مال مورد وصیت و رد وصیت از سوی موصی‌له. یافته‌ها نشان می‌دهد که در اغلب دیدگاه‌های فقهی و قوانین ایران، مصر و عراق، حق انتفاع ماهیتی شخصی دارد و اصل بر این است که با فوت موصی‌له پایان می‌یابد، مگر آنکه خلاف آن به‌صراحت مقرر شده باشد. همچنین، قتل عمد موصی توسط موصی‌له از موانع استحقاق وصیت محسوب شده و به منظور جلوگیری از سوءاستفاده و حفظ عدالت، موجب محرومیت وی از وصیت می‌شود. در خصوص تملک مال مورد وصیت، اجتماع مالکیت عین و منفعت در شخص واحد سبب زوال حق انتفاع دانسته شده است. افزون بر این، رد وصیت پس از فوت موصی موجب انقضای وصیت و بازگشت حق به ورثه خواهد شد. در مجموع، نتایج تحقیق بیانگر همگرایی قابل توجه نظام‌های حقوقی مورد مطالعه در اصول کلی حاکم بر انقضای وصیت منفعت و در عین حال وجود تفاوت‌هایی در جزئیات تقنینی و نحوه اجرای احکام است. ازاین‌رو، پژوهش پیشنهاد می‌کند قانون‌گذاران با تصریح موارد انقضای وصیت منفعت و تدوین مقررات جامع‌تر، از بروز اختلافات تفسیری و قضایی جلوگیری کنند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Al-Bahrani, S. Y. Al-Hada'iq al-Nadirah fi Ahkam al-'Itrah al-Tahirah (Vol. 23). Islamic Publishing Institute.

Al-Gharnati al-Maliki, M. i. Y. Al-Taj wa al-Iklil (Vol. 8).

Al-Hurr al-Amili, S. Al-Lum'ah al-Dimashqiyyah.

Al-Hurr al-Amili, S. Wasa'il al-Shi'ah (Vol. 19). Al al-Bayt Institute for Revival of Heritage.

Al-Imrani, A. a.-H. Y. (2000). Al-Bayan fi Madhhab al-Imam al-Shafi'i (1st ed., Vol. 8). Dar al-Minhaj.

Al-Kasani, A. a.-D. Bada'i al-Sana'i fi Tartib al-Shara'i (Vol. 7). Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.

Al-Khoei, S. A. a.-Q. Al-Balaghah fi Fiqh al-Imamiyyah: Kitab al-Wasiyyah. Imam Khoei Library.

Al-Khoei, S. A. a.-Q. Misbah al-Faqahah (Vol. 3).

Al-Kulayni, S. Al-Kafi (Vol. 5). Dar al-Kutub al-Islamiyyah.

Al-Najafi, M. H. (1948). Jawahir al-Kalam fi Sharh Shara'i al-Islam (2nd ed., Vol. 28). Dar al-Kutub al-Islamiyyah.

Al-Najafi, M. H. (1981). Jawahir al-Kalam fi Sharh Shara'i al-Islam (Vol. 39). Dar Ihya' al-Turath al-Arabi.

Al-Shafi'i, A. A. M. i. I. (1990). Al-Umm (Vol. 4). Dar al-Ma'rifah.

Al, B. Kashshaf al-Qina' (Vol. 4).

Al, M. (1999). Al-Hawi al-Kabir (Vol. 8). Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.

Al, S. Tuhfat al-Fuqaha (Vol. 3).

Ibn, Q. (1997). Al-Mughni (3rd ed., Vol. 6). Alam al-Kutub.

Ibn Qudamah, a.-M. (1994). Al-Kafi fi Fiqh al-Imam Ahmad (1st ed., Vol. 2). Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.

Ibn Rushd al-Qurtubi, A. a.-W. M. i. A. (1988). Al-Muqaddimat wa al-Mumahhidat (1st ed., Vol. 3). Dar al-Gharb al-Islami.

Iyad ibn Musa ibn Iyad ibn Amr al-Yahsabi al-Sabti, A. a.-F. (2011). Al-Tanbihat al-Mustanbatah ala al-Kutub al-Mudawwanah wa al-Mukhtalitah (1st ed., Vol. 3). Dar Ibn Hazm.

Jafari Langroudi, M. J. (2014). Wills in Islamic Jurisprudence and Civil Law (5th ed.). Ganj-e Danesh Library.

Katouzian, N. (2005). General Rules of Contracts (7th ed., Vol. 5). Enteshar Co.

Malik ibn Anas, a.-A. (1994). Al-Mudawwanah (1st ed., Vol. 4). Dar al-Kutub al-Ilmiyyah.

Mashmoushi, N. M. (2006). The Right of Use: A Comparative Study (1st ed.). Al-Halabi Legal Publications.

Mohaqqiq Damad, M. (1959). A Study on Wills (3rd ed.). Islamic Sciences Publishing Center.

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

سرهید صالح م., حاجی نوری غ., & سکوتی نسیمی ر. (1406). انقضای وصیت‌نامه به نفع موصی له (بررسی فقهی حقوقی در حقوق ایران، مصر و عراق). دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی, 1-17. https://www.jecjl.com/index.php/jecjl/article/view/658