بررسی تطبیقی مبانی و احکام حقوق خانواده ایران و انگلستان
کلمات کلیدی:
مبانی, احکام, حقوق, خانواده, ایران, انگلیس, ازدواج, طلاقچکیده
بررسی تطبیقی حقوق خانواده میان ایران و انگلستان، بهویژه در تحلیل رابطه دیالکتیکی میان مبانی نظری و احکام عملی، از جایگاه ممتاز در مطالعات حقوقی تطبیقی برخوردار است. اهمیت این موضوع نه صرفاً به دلیل تفاوتهای بنیادین در منابع حقوقی دو کشور، بلکه به سبب تأثیر مستقیم آن بر ساختارهای هنجاری، اجتماعی، فرهنگی و حتی اقتصادی جوامع بازمیگردد. نظام حقوقی ایران، با اتکاء بر فقه امامیه و اصول شرعی، قواعد خانواده را در قالب قانون مدنی، قانون حمایت خانواده و رویههای قضایی تثبیت کرده است. در این چارچوب، نهادهایی چون نکاح، طلاق، حضانت و ارث، مستقیماً متأثر از نصوص شرعی و آموزههای فقهیاند و همین امر موجب شکلگیری چارچوبی نسبتاً ثابت، سنتمحور و کمتر انعطافپذیر در تنظیم روابط خانوادگی شده است. در مقابل، حقوق خانواده در انگلستان بر بنیان نظام Common Law و قوانین مصوب پارلمان استوار است و بیش از آنکه متکی بر مبانی دینی باشد، بر اصول عرفی، سکولار و ارزشهای اجتماعی نوین مانند برابری جنسیتی، آزادی فردی و حمایت از حقوق کودک بنا گردیده است. این نظام، با بهرهگیری از رویههای قضایی و انعطافپذیری در تفسیر قواعد، توانسته است خود را با تحولات اجتماعی و فرهنگی معاصر هماهنگ سازد؛ بدینسان، قواعد مربوط به ازدواج، طلاق، حضانت و تقسیم اموال، بیش از آنکه بازتاب نصوص ثابت باشند، محصول عدالت عرفی و سیاستهای حمایتی دولتاند.این پژوهش با رویکرد تحلیلی ـ انتقادی و تطبیقی، به واکاوی چگونگی تأثیر مبانی نظری بر احکام عملی در دو نظام حقوقی میپردازد و نشان میدهد که هرچند هر دو نظام در حمایت از نهاد خانواده و صیانت از حقوق کودک دارای اشتراکات قابل توجهی هستند، تفاوت در مبانی و منابع حقوقی موجب بروز اختلافات چشمگیر در شیوههای اجرا و نتایج عملی شده است. یافتههای تحقیق بیانگر آن است که نظام حقوقی ایران، به دلیل وابستگی شدید به مبانی شرعی، کمتر امکان انعطاف در برابر تحولات اجتماعی را دارد؛ در حالی که نظام حقوقی انگلستان با اتکا بر عرف و رویههای قضایی، توانسته است پاسخگوی نیازهای متغیر جامعه باشد در پایان، این مقاله با ارائه پیشنهادهایی برای اصلاح و بهبود قوانین خانواده در ایران، بر ضرورت بهرهگیری از نگاه تطبیقی در توسعه حقوق خانواده تأکید میکند. چنین رویکردی میتواند ضمن حفظ ارزشهای فرهنگی و دینی، زمینه ارتقای عدالت اجتماعی، افزایش کارآمدی نظام حقوقی و همسویی بیشتر با استانداردهای بینالمللی را فراهم آورد.
دانلودها
مراجع
Cretney, S. (2003). Family Law in the Twentieth Century: A History. Oxford University Press.
Emami, S. H. (2013). Civil Law, Volume 5: Family (Vol. 5). Islamieh Publications.
Freeman, M. (2019). Family Law. Oxford University Press.
Herring, J. (2021). Family Law. Palgrave Macmillan.
Hughes, J. (2017). Family Law and Human Rights. Cambridge University Press.
Jafari Langroudi, M. J. (2011). Legal Terminology. Ganj-e Danesh.
Johnson, L. (2020). Comparative Family Law. Cambridge Journal of Law, 15(2), 120-145.
Katouzian, N. (1986). Philosophy of Law, Volume 1 (2nd ed., Vol. 1). Behnashr Publications.
Katouzian, N. (2008). Family Law in Iran. Enteshar Publishing Company.
Katouzian, N. (2012). Family Law. Ganj-e Danesh Publications.
Menski, W. (2006). Comparative Law in a Global Context: The Legal Systems of Asia and Africa. Cambridge University Press.
Motahhari, M. (1979). The Legal System of Women in Islam. Sadra Publications.
Motahhari, M. (1995). The Legal System of Women in Islam. Sadra.
Mousavi Bojnourdi, S. M. (2013). A Comparative Study of Child Custody in Iranian Law and International Instruments. Legal Journal of Justice, 15(2), 77-102.
Safaei, S. H. (2019). Family Law. University of Tehran Press.
Safaei, S. H., & Emami, A. (2014). Family Law. Mizan.
Shahidi, M. (2016). Family Law in the Iranian Legal System. Majd Publications.
Shams, A. (2016). Jurisprudential Foundations of Family Law. Legal Journal of Justice, 12(3), 45-67.
Shiravi, A. (2016). Family Law: Marriage, Divorce, and Children. SAMT Publications.
Smith, J. (2019). Family Law in England. Oxford University Press.
Tabatabaei, S. M. H. (1995). Al-Mizan fi Tafsir al-Qur'an. Islamic Publications Office.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Ahmad Shamsi (Author); Davood Nasiran; Reza Soltani (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
