تحلیل مبانی فقهی و حقوقی طلاق به درخواست زن در فقه امامیه و قانون مدنی ایران

عاطفه شرافت منش; عباس عرب خزائلی; سیدعسکری   حسینی مقدم

نویسندگان

عاطفه شرافت منش دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0008-7642-8341
عباس عرب خزائلی گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران https://orcid.org/0009-0005-4059-2375
سیدعسکری حسینی مقدم گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، واحد ساری، دانشگاه آزاد اسلامی، ساری، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0001-7478-1565

کلمات کلیدی:

طلاق به درخواست زن, فقه امامیه, حقوق خانواده, عسر و حرج, قانون مدنی ایران, قانون حمایت خانواده, لاضرر

چکیده

طلاق به درخواست زن یکی از مهم‌ترین و چالش‌برانگیزترین مباحث حقوق خانواده در نظام حقوقی ایران است که در نقطه تلاقی فقه امامیه و حقوق موضوعه قرار دارد. اگرچه اصل اختیار طلاق در فقه امامیه و قانون مدنی ایران بر عهده زوج است، اما قواعد فقهی همچون لاضرر، نفی عسر و حرج، وفای به شرط، وجوب انفاق و اختیارات حاکم شرع، زمینه حمایت از زوجه را در شرایط خاص فراهم ساخته‌اند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل مبانی فقهی و حقوقی طلاق به درخواست زن در فقه امامیه و قانون مدنی ایران و ارزیابی میزان کارآمدی مقررات موجود در حمایت از حقوق زنان انجام شده است. این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر روش، توصیفی ـ تحلیلی بوده و داده‌های آن با استفاده از منابع معتبر فقهی، حقوقی، قوانین، رویه‌های قضایی و اسناد کتابخانه‌ای گردآوری و تحلیل شده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که فقه امامیه از ظرفیت‌های قابل توجهی برای حمایت از زنان در شرایطی مانند عسر و حرج، ترک انفاق، غیبت زوج، تحقق شروط ضمن عقد و سایر موارد استثنایی برخوردار است و قانون‌گذار ایران نیز با الهام از همین مبانی، امکان درخواست طلاق از سوی زوجه را در موارد مشخص پیش‌بینی کرده است. با این حال، اختلاف در تفسیر مقررات قانونی، نبود وحدت رویه در تشخیص مصادیق عسر و حرج، دشواری اثبات ادعا و طولانی بودن فرآیند رسیدگی، از مهم‌ترین چالش‌های عملی اجرای این مقررات محسوب می‌شود. در نتیجه، ارتقای کارآمدی نظام حقوقی در این حوزه مستلزم ایجاد وحدت رویه قضایی، تفسیر پویا و عدالت‌محور از قواعد فقهی، بازنگری در برخی مقررات قانونی و بهره‌گیری بیشتر از ظرفیت‌های فقه امامیه در حمایت از حقوق مشروع زنان، همراه با حفظ استحکام خانواده است.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

An-Na'im, A. A. (2002). Islamic Family Law in a Changing World. Zed Books.

Esposito, J. L., & DeLong-Bas, N. J. (2001). Women in Muslim Family Law (2nd ed.). Syracuse University Press.

Hurr al-Amili, M. (1988). Wasa'il al-Shi'a. Al al-Bayt Institute.

Imam, K. (2000). Tahrir al-Wasilah (Vol. 2). Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works.

Ja'fari Langroudi, M. J. (2012). Legal Terminology. Ganj-e Danesh Publications.

Katouzian, N. (2013). Family Law (Vol. 1). Mizan Publishing.

Makarem Shirazi, N. (2007). Al-Qawa'id al-Fiqhiyyah (Vol. 1-3). Imam Ali ibn Abi Talib School Publications.

Mohaqqeq, H. (1988). Shara'i al-Islam fi Masa'il al-Halal wa al-Haram. Isma'iliyan Publications.

Najafi, M. H. (1984). Jawahir al-Kalam fi Sharh Shara'i al-Islam (Vol. 29-33). Dar Ihya al-Turath al-Arabi.

Safaei, H., & Emami, A. (2018). Family Law (5th ed.). SAMT Publications.

Shahid, T. (1990). Masalik al-Afham. Islamic Publications Office.

Tabatabaei Yazdi, S. M. K. (1998). Al-'Urwah al-Wuthqa. Islamic Publications Office.

Welchman, L. (2007). Women and Muslim Family Laws in Arab States: A Comparative Overview of Textual Development and Advocacy. Amsterdam University Press.