حدود مداخله دادرس در امور موضوعی در دادرسی مدنی

نویسندگان

    ولی اله پرویزی دانشجوی دکتری، گروه حقوق ، واحد دامغان، دانشگاه ازاد اسلامی، دامغان، ایران
    رمضان دهقان * گروه حقوق، واحد دامغان، دانشگاه آزاد اسلامی، دامغان، ایران R.dehghan@damghaniau.ac.ir
    محمد جواد باقی زاده گروه حقوق، واحد دامغان، دانشگاه آزاد اسلامی، دامغان، ایران

کلمات کلیدی:

مداخله دادرس؛ امور موضوعی؛ دادرسی مدنی؛ کشف واقع, بی‌طرفی قضایی؛ فقه امامیه

چکیده

دادرسی مدنی در نظام حقوقی ایران، همچون سایر نظام‌های حقوقی متأثر از سنت ترافعی، بر ابتکار و مشارکت فعال اصحاب دعوا در ارائه ادعا و دلیل استوار است. در این میان، یکی از چالش‌های بنیادین، تعیین حدود مداخله دادرس در امور موضوعی است؛ اموری که به تحقق وقایع، اوضاع و احوال و ادله و قرائنی مربوط می‌شود که باید مبنای حکم قرار گیرد. از یک سو، آموزه‌های فقه امامیه و برخی مقررات شکلی، دادرس را مکلف به کشف واقع  و کشف واقع می‌دانند و از سوی دیگر، اصول بی‌طرفی، تناظر و امنیت قضایی، دخالت گسترده قاضی در تحصیل و تکمیل ادله را محل تردید قرار می‌دهند. پرسش اصلی این پژوهش آن است که در پرتو مبانی فقهی و قواعد آیین دادرسی مدنی، حدود و ثغور مداخله دادرس در حوزه امور موضوعی چگونه ترسیم می‌شود و چه ضوابطی برای تمایز میان «اختیار»، «تکلیف» و «ممنوعیت» دخالت می‌توان ارائه کرد؟ روش پژوهش توصیفی–تحلیلی و مبتنی بر مطالعه کتابخانه‌ای منابع فقهی، قوانین، رویه قضایی و ادبیات نظری حقوق تطبیقی است. یافته‌ها نشان می‌دهد که فقه امامیه، بر اساس قاعده لزوم حکم به واقع و حرمت تضییع حقوق، از دادرس نقشی فعال در تحصیل علم و اقناع وجدان نسبت به وقایع می‌طلبد؛ در حالی که قانون آیین دادرسی مدنی با پذیرش ضمنی این مبنا، در موادی مانند ۲ و ۱۹۹ و ۳۵۸ ق.آ.د.م، میان کشف واقع  و حفظ بی‌طرفی نوعی توازن حداقلی برقرار کرده است. نوآوری پژوهش در ارائه مدل سه‌سطحی برای تنظیم حدود مداخله دادرس در امور موضوعی و پیشنهاد اصلاحات تقنینی به‌منظور ارتقای کارآمدی و عدالت دادرسی است.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Abdollahi, M. (2015). The limits of the judge's authority in obtaining evidence in Iranian civil procedure. Contemporary Legal Studies Quarterly, 7(2), 55-82.

Al-Shahid al-Thani, Z. a.-D. Masalik al-Afham (Vol. 14). Islamic Publications.

Al-Tusi, M. i. H. (1986). Al-Khilaf (Vol. 6). Society of Seminary Teachers.

Cappelletti, M. (1970). Social and political aspects of civil procedure: Reforms and trends in Western and Eastern Europe. Michigan Law Review, 69(5), 847-901.

Damaska, M. (1973). Evidentiary barriers to conviction and two models of criminal procedure: A comparative study. University of Pennsylvania Law Review, 121(3), 506-589.

Damaska, M. (1986). The Faces of Justice and State Authority: A Comparative Approach to the Legal Process. Yale University Press.

Fazel Lankarani, M. (2005). Al-Qada wa al-Shahadat. Jurisprudential Center of the Pure Imams.

Goubau, D. (1996). Judicial activism in fact-finding: Limits and justifications. International Journal of Evidence & Proof, 1(1), 23-44.

Jafaritabar, M. (2021). Judicial persuasion in the process of discovering factual matters in civil claims. Private Law Studies, 52(3), 31-56.

Jolowicz, J. A. (2000). On Civil Procedure. Cambridge University Press.

Katouzian, N. (2008). Civil Procedure: Introductory Course (Vol. 1). Mizan Publications.

Khoei, S. A. (1999). Mabani Takmilat al-Minhaj (Vol. 1). Imam al-Sadiq Institute.

Khomeini, R. Tahrir al-Wasilah (Vol. 2). Institute for Compilation and Publication of Imam Khomeini's Works.

Lind, E. A., & Tyler, T. R. (1988). The Social Psychology of Procedural Justice. Springer.

Makarem Shirazi, N. (2021). Al-Qada fi al-Fiqh al-Islami. Imam Ali ibn Abi Talib School.

Mohammadi, J. (2018). The adversarial principle and its role in limiting the judge's authority in factual matters. Private Law Research, 10(3), 65-92.

Mohseni, K. (2008). Judicial impartiality and fair trial. Judiciary Law Journal(64), 79-102.

Moradi, L. (2017). Searching for truth in light of jurisprudential rules and civil procedure. Islamic Jurisprudence and Law Research, 13(2), 45-72.

Mousavi Bojnourdi, S. M. (1998). Al-Qada fi al-Fiqh al-Muqaran. Dar al-Ulum.

Nicolson, D. (1994). Truth, proof and confessions in Scots law. The Modern Law Review, 57(5), 731-761.

Rahpik, M. J. (2010). The rule of necessity of judgment based on the judge's knowledge in Imamiyyah jurisprudence and Iranian law. Islamic Jurisprudence and Law, 6(2), 7-32.

Sanei, H. (2004). Civil Procedure in Light of Imamiyyah Jurisprudence (Vol. 1). Bustan-e Ketab.

Shams, A. (2019). Civil Procedure (Vol. 1). Derak.

Sharifi, M. (2014). Judicial security and the limits of the judge's initiative in obtaining evidence. Judiciary Law Journal(70), 45-74.

Soleimani, H. (2019). Limits of the judge's intervention in evaluating evidence in civil claims. Judiciary Law Quarterly(89), 103-132.

Taheri, A. (2013). Principles governing fair trial and their effect on the judge's role in discovering the truth. Public Law Research, 15(1), 91-120.

Taruffo, M. (2003). Rethinking the nature of the judicial process. European Journal of Legal Studies, 1(2), 1-28.

Thibaut, J., & Walker, L. (1975). Procedural Justice: A Psychological Analysis. Erlbaum.

Twining, W. (2006). Rethinking Evidence: Exploratory Essays (2nd ed.). Cambridge University Press.

دانلود

چاپ شده

۱۴۰۶/۱۲/۰۱

ارسال

۱۴۰۴/۱۱/۰۷

بازنگری

۱۴۰۵/۰۴/۱۰

پذیرش

۱۴۰۵/۰۴/۱۷

شماره

نوع مقاله

مقالات

ارجاع به مقاله

پرویزی و. ا. .، دهقان ر.، و باقی زاده م. ج. (1406). حدود مداخله دادرس در امور موضوعی در دادرسی مدنی. دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی، 1-14. https://www.jecjl.com/index.php/jecjl/article/view/644

مقالات بیشتر خوانده شده از همین نویسنده

مقالات مشابه

11-20 از 305

همچنین برای این مقاله می‌توانید شروع جستجوی پیشرفته مقالات مشابه.