استقلال حرفه‌ای وکیل و تحقق دادرسی منصفانه؛ تحلیلی فقهی و تطبیقی بر محرمانگی، تساوی سلاح‌ها و وکالت تسخیری در حقوق کیفری ایران

نویسندگان

  • حسین بختیاری دانشجوی دکتری، گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0005-7476-1413
  • عاطفه لرکجوری گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران https://orcid.org/0000-0002-7685-0998
  • طیبه قدرتی سیاهمزگی گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران نویسنده https://orcid.org/0000-0001-7472-9484
  • علی جبار گلباغی ماسوله گروه حقوق کیفری و جرم شناسی، واحد لاهیجان، دانشگاه آزاد اسلامی، لاهیجان، ایران نویسنده https://orcid.org/0009-0002-2766-052X

کلمات کلیدی:

استقلال حرفه‌ای وکیل, محرمانگی, تساوی سلاح‌ها, وکالت تسخیری, دادرسی منصفانه, حق دفاع, عدالت کیفری

چکیده

استقلال حرفه‌ای وکیل یکی از مهم‌ترین تضمین‌های تحقق دادرسی منصفانه در نظام عدالت کیفری است؛ زیرا حق برخورداری از وکیل زمانی می‌تواند به‌طور واقعی از حقوق متهم حمایت کند که وکیل در انجام وظایف حرفه‌ای خود از استقلال کافی برخوردار باشد و بتواند بدون فشار یا مداخله ناموجه، دفاع مؤثر و تخصصی ارائه کند. پژوهش حاضر با هدف تحلیل فقهی و تطبیقی جایگاه استقلال حرفه‌ای وکیل در حقوق کیفری ایران و با تمرکز بر سه مؤلفه اصلی محرمانگی رابطه وکیل و موکل، اصل تساوی سلاح‌ها و وکالت تسخیری انجام شده است. روش پژوهش توصیفی ـ تحلیلی و مبتنی بر بررسی مبانی فقهی، مقررات حقوقی و استانداردهای دادرسی منصفانه است. یافته‌ها نشان می‌دهد که استقلال حرفه‌ای وکیل دارای ابعاد نهادی، عملکردی، شخصی و ارتباطی است و تحقق هر یک از این ابعاد در تضمین حق دفاع مؤثر نقش اساسی دارد. محرمانگی ارتباط میان وکیل و موکل، شرط شکل‌گیری اعتماد و امکان ارائه اطلاعات کامل برای طراحی دفاع است و هرگونه مداخله ناموجه در این رابطه می‌تواند کیفیت دفاع را تضعیف کند. همچنین، اصل تساوی سلاح‌ها ایجاب می‌کند که وکیل به اطلاعات لازم پرونده، فرصت کافی برای آماده‌سازی دفاع و امکان مؤثر برای مقابله با ادله و استدلال‌های مقام تعقیب دسترسی داشته باشد. در حوزه وکالت تسخیری نیز صرف تعیین وکیل کافی نیست و اثربخشی این نهاد به زمان انتصاب، کیفیت خدمات، استقلال وکیل، دسترسی به پرونده و امکان ارتباط محرمانه با متهم وابسته است. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد که تحقق دادرسی منصفانه در حقوق کیفری ایران نیازمند حرکت از شناسایی صوری حق وکالت به سوی تضمین واقعی دفاع مستقل و مؤثر است. تقویت حمایت قانونی از محرمانگی، توسعه دسترسی زودهنگام به وکیل، تضمین تساوی عملی امکانات دفاعی و اصلاح ساختار وکالت تسخیری می‌تواند نقش مهمی در کاهش نابرابری میان متهم و دستگاه تعقیب و افزایش مشروعیت تصمیمات قضایی ایفا کند.

دانلودها

دسترسی به دانلود اطلاعات مقدور نیست.

مراجع

Abbasi, H. (2024). Legal representation and professional independence in Iranian law. SAMT.

Ahmadi, M. (2015). Principles governing the lawyer–client relationship. SAMT.

Akbarian, S. (2014). Legal representation in Iranian criminal procedure. Mizan.

Babaei, M. A., & Afrasiabi, A. (2012). The accused’s right to defense counsel during preliminary investigations. Legal Teachings(13).

Eslami, F. (2023). Defense rights and the legal profession. Mizan.

Hariri, M. (2024). Principles governing fair trial proceedings from the perspective of criminal procedure. Encyclopedia of Comparative Jurisprudence and Law, 2(2), 153-176.

Hashemi, S. (2024). Legal representation and criminal defense mechanisms. Mizan.

Hassani, A. (2015). Legal representation and fair trial. Mehr-e Edalat.

Heydari, L. (2010). The independence of defense counsel in fair trial proceedings under international human rights law and the Iranian legal system [Master’s thesis, Allameh Tabataba’i University].

Jalali, A. (2013). Independence of the legal profession: Foundations and challenges. SAMT.

Karimi, M. (2022). Judicial independence and the independence of the legal profession. Jangal.

Maleki, A., Ghodsi, S. E., & Gholami, M. (2019). The role of counsel during preliminary investigations in light of developments in the Criminal Procedure Code enacted in 2013. Criminal law and Criminology Studies.

Mohseni, G. (2013). Court-appointed legal representation and legal aid in Iran. Mehr-e Hoghough.

Mohseni, M. (2021). A legal examination of the right to counsel during preliminary investigations. Nour-e Elm.

Moradi, A. (2022). Fair trial and legal safeguards for the accused. Dar al-Kotob.

Nasiri, V. (2016). Defense rights and counsel in criminal law. Astan.

Ranjbar, M. (2017). Defense rights and the independence of the bar association. Mehr-e Edalat.

Rostami, A. (2021). Legal representation and human rights in Iran’s criminal justice system. Chatr-e Danesh.

Safari, R. (2011). Legal representation and human rights. Contemporary Law Publications.

Saghian, M. M. (2013). Strengthening the rights and freedoms of the accused during preliminary investigations under the Criminal Procedure Code enacted in 2013. Criminal Law Research, 2(6), 113-136.

Salehi, R. (2023). Criminal procedure and defense rights. Mizan.

Zarei, B. (2019). Court-appointed legal representation: Issues and challenges. Mizan.

Ziaifard, M. H. (2007). International standards on the right to a lawyer or legal adviser during preliminary investigations, with emphasis on the case law of the European Court of Human Rights. International Law Review.

دانلودها

گاه‌شمار انتشار

چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش

شماره

نوع مقاله

مقالات

نحوه استناد به مقاله

بختیاری ح., لرکجوری ع., قدرتی سیاهمزگی ط. ., & جبار گلباغی ماسوله ع. . (1405). استقلال حرفه‌ای وکیل و تحقق دادرسی منصفانه؛ تحلیلی فقهی و تطبیقی بر محرمانگی، تساوی سلاح‌ها و وکالت تسخیری در حقوق کیفری ایران. دانشنامه فقه و حقوق تطبیقی, 1-23. https://www.jecjl.com/index.php/jecjl/article/view/742