حقوق غیرمالی یتیم و مسئولیت اجتماعی: مبانی انسانشناختی قرآن و بازتاب آن در قوانین عراق
کلمات کلیدی:
یتیم, حقوق غیرمالی, تربیت و عاطفه, کرامت انسانی, مسئولیت اجتماعی, سیاستگذاری حمایتیچکیده
این مقاله با رویکرد توصیفی–تحلیلی و تطبیقی، حقوق غیرمالی یتیم در قرآن را با تمرکز بر مفاهیمی چون کرامت، اکرام، منع قهر و طرد، حق تربیت، آموزش و سلامت جسم و روان بررسی میکند و این اصول را با قواعد فقهی همچون «قاعده لطف» و «قاعده حرمت اضرار» و منطق عقل عملی مرتبط میسازد. سپس بازتاب این اصول در قوانین و سیاستهای عمومی عراق، بهویژه پس از سال ۲۰۰۳، مورد تحلیل قرار میگیرد، از جمله قانون الأطفال (۲۰۲۰)، دستور ۲۰۰۵ (ماده ۳۰)، مواد ۱۴۶–۱۴۸ قانون الأحوال الشخصیة (۱۹۵۹) و سازوکارهای حمایتی–کیفری مربوطه. یافتهها نشان میدهند که باوجود وجود بنیان قانونی برای حمایت غیرمالی (از جمله آموزش رایگان، خدمات حمایتی و امکان مداخله قضائی)، تحقق اهداف قرآنی با چالشهایی چون ناهمگونی دسترسی، عدم وجود شاخصهای استاندارد برای «رشد غیرمالی»، ناهماهنگی بیننهادی و کمبود خدمات سلامت روان مواجه است. مقاله یک «چارچوب اجرایی چندلایه» پیشنهاد میدهد که بر تدوین پروتکلهای غربالگری آسیب، استانداردهای مراقبت (خانگی/جایگزین)، آموزش والدگری، سلامت روان برای قیم/خانواده و سیستم یکپارچه پرونده و گزارشدهی تأکید دارد. در نهایت، همراستاسازی کاملتر قوانین و رویههای عراق با روح آیات قرآنی نیازمند استانداردسازی، ظرفیتسازی تخصصی و ایجاد سازوکارهای پاسخگویی دادهمحور است.
دانلودها
مراجع
Barazesh, A. (2015). Tafsir Ahl al-Bayt (AS). Amirkabir Publications.
Hurr Amili, M. H. (1989). Wasa'il al-Shia. Al-Albayt Institute.
Ibn Manzur, M. M. (1994). Lisan al-Arab. Dar Sader.
Levy, A. The Orphaned Adult: Understanding and Coping with Grief and Change After the Death of Our Parents.
Makarem Shirazi, N. (1995). Tafsir Nemouneh. Dar al-Kutub al-Islamiyah.
Mohaghegh Ardebili, A. M. (2000). Majma' al-Fa'idah. Islamic Publications Office.
Najafi, M. H. (1984). Jawahir al-Kalam fi Sharh Shara'i al-Islam. Dar al-Kutub al-Islamiyah.
Tabataba'i, S. M. H. (2011). Al-Mizan fi Tafsir al-Quran. Islamic Publications Office.
Tusi, M. Al-Mabsut fi Fiqh al-Imamiyah. Al-Maktabah al-Mortadawiyah.
UNICEF. (2023). Child Protection in Iraq.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Noor Mohsin Hadi (Author); Abolfath Azizi; Ghassan Obaid Mohammed Al-Mamoori, Mojtaba Bahramipour (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
