حمایت هدفمند از مداخله اشخاص ثالث در دادرسی کیفری: مبانی فقهی و مطالعه تطبیقی حقوق فرانسه، انگلستان و ولز
کلمات کلیدی:
مداخله ثالث؛ شخص ثالث ذی‌نفع؛ دادرسی کیفری؛ فقه امامیه؛ حق استماع؛ حقوق فرانسه؛ حقوق انگلستان و ولز؛ ضبط و مصادره؛ عدالت ترمیمیچکیده
مداخله اشخاص ثالث در دادرسی کیفری از موضوعاتی است که در نقطه تلاقی حمایت از حقوق فردی، کارآمدی عدالت کیفری، اصل شخصی بودن آثار مجازات و الزامات دادرسی منصفانه قرار می‌گیرد. در بسیاری از پرونده‌های کیفری، تصمیمات قضایی درباره توقیف، ضبط، مصادره، استرداد، فروش یا معدوم‌سازی اموال و نیز دسترسی به داده‌ها و اسناد، ممکن است مستقیماً بر حقوق اشخاصی اثر بگذارد که نه متهم هستند، نه شاکی و نه بزه‌دیده مستقیم جرم. مسئله اصلی این پژوهش، امکان شناسایی موقعیت آیینی مستقل اما محدود برای «شخص ثالث ذی‌نفع» در دادرسی کیفری ایران است. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی، ابتدا مبانی فقهی این حمایت را در قواعد تسلیط، لاضرر، منع اکل مال به باطل، احترام مال و اصل استماع دعوا بررسی می‌کند و سپس وضعیت حقوق ایران را از حیث مقررات پراکنده مربوط به اموال، وثیقه و اجرای احکام تحلیل می‌نماید. در ادامه، الگوی فرانسه در زمینه مشارکت آیینی زیان‌دیده از طریق نهادهای Action Civile و Constitution de Partie Civile با رویکرد انگلستان و ولز که عمدتاً بر حمایت موضوعی از اشخاص ثالث در حوزه افشای اطلاعات، توقیف و مصادره متمرکز است، مقایسه می‌شود. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که هیچ‌یک از این دو الگو به طور کامل قابل انتقال به حقوق ایران نیست. الگوی مناسب برای ایران باید از یک سو از تجربه فرانسه در ایجاد موقعیت آیینی رسمی و از سوی دیگر از منطق محدود و موضوع‌محور انگلستان و ولز بهره گیرد. بر این اساس، پیشنهاد می‌شود شخص ثالث ذی‌نفع بر مبنای «اثر مستقیم تصمیم کیفری بر حق یا منفعت مشروع» تعریف شود و در حدود همان حق از تضمین‌هایی مانند اطلاع، استماع، ارائه دلیل، استفاده از وکیل، دسترسی متناسب به پرونده، دریافت تصمیم مستدل و حق اعتراض برخوردار گردد.
دانلودها
مراجع
Abolmaali al-Hosseini, S. M. J., & Fathi, S. R. (2017). The Third-Party Doctrine and Obtaining Evidence of Cybercrimes. Criminal Law Research, 5(18), 606-646.
Ahmadzadeh, M. (2026). Examining the Role of Defense Counsel at Different Stages of Iranian Criminal Proceedings and Its Impact on the Realization of Criminal Justice. First Conference on Interdisciplinary Research and Scientific Innovations in Jurisprudence and Law, Tehran, Iran.
Basiri, N. (2023). Third-Party Participation in International Commercial Arbitration with a Focus on the Practice of Arbitral Institutions. Private Law Research Quarterly, 12(3), Autumn 2023.
Bengart, A. A. (2024). Always a Suspect: Law Enforcement's Violative Use of Geofence Warrants and Geolocation Data in Criminal Investigations and Proceedings. Cardozo Int'l & Comp. L. Rev., 7, 39-79.
Ganj Khanlou, M., & Jafari Khosro Abadi, N. (2025). Conflict between protecting the principal's interests and third-party rights in light of Uniform Precedent Ruling No. 847 of the General Assembly of the Supreme Court. Judiciary Law Journal, 90(133).
Jalilian, N., & Hayati, A. A. (2014). Investigating the relationship between the principle of privity of contracts and stipulations for the benefit of a third party. 1st National Conference on Advocacy, Ethics, Jurisprudence, and Law,
Jing, H. (2022). Third-Party and Bankruptcy Effects under Chinese Trust Law: Comparisons with English Trust Law. https://doi.org/10.2139/ssrn.4529996
Kolaei, M. A. (2025). Electronic Proceedings, Cybercrimes, and Legal Persons in Law and Judicial Practice. Dourandishan Publications.
Levine, E. (2011). Amicus curiae in international investment arbitration: The implications of an increase in third-party participation. Berkeley Journal of International Law, 29(1).
Moghaddasi, M. B., & Ghasemi, E. (2021). The Coronavirus Pandemic and Its Impact on Criminal Proceedings: A Comparative Study of France, Belgium, and Iran. Comparative Law Studies, 12(2).
Nazari-Nia, A. (2024). Third-Party Claims in International Arbitration. First National Conference on Emerging Research in Management and Law with a Focus on the Slogan of the Year, Tehran.
Netolitzky, D. J. (2024). A Legion of Misshapen Cogs: Pseudolaw in Canadian Criminal Proceedings and Amicus Requirements. Alberta Law Review, 62, 710.
Park, S. A. (2023). The Right to Claim Alimony for Divorce Against a Third Party and the Extinctive Prescription. The Korean Society of Family Law, 37(2), 261-308. https://doi.org/10.31998/ksfl.2023.37.2.261
Peloso, C. (2024). Equality of Arms and Digital Discovery in Criminal Proceedings. In La Justice pénale numérique en France et au Royaume-Uni (pp. 203-220). Éditions Panthéon-Assas.
Rahimi, M. (2023). Challenges of Third-Party Joinder in International Arbitration: A Comparative Analysis of ICC and LCIA Rules. Comparative Law Studies Journal, 8(2), Summer 2023.
Rajaei, F. (2023). The Nature and Effects of Performance by a Third Party of the Subject Matter of the Obligation. Scientific Quarterly of Modern Jurisprudence and Law.
Reyes, I. (2023). Deepfakes as Digital Evidence: Authentication Challenges in Criminal Proceedings. Journal of Digital Forensics, Security and Law, 18(1), 1-18. https://doi.org/10.15394/jdfsl.2023.1001
Sobański, K. (2024). Evolution of Remote Participation of the Accused and Victim in International Criminal Proceedings. international criminal law review, 25(1), 167-191. https://doi.org/10.1163/15718123-bja10217
Ucín, M. C. (2023). How Can Business Best Approach Human Rights in Third-Party Litigation Funding? Erasmus Law Review, 16(2), 102-113. https://doi.org/10.5553/elr.000249
Valipour, A. (2025). Challenges of admitting digital evidence in civil and criminal proceedings: A comparative study of Iran and advanced legal systems Seventh International and Eighth National Conference on Law and Political Science,
Zaman, Z. (2026). Challenges in Proving Electronic Evidence in Criminal Proceedings. Quarterly Journal of Political Science, Law, and Jurisprudence, 12(1), 406.
دانلودها
گاه‌شمار انتشار
- ارسال
- بازنگری
- پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Alireza Reihani (Author); Nasser Ghasemi; Tayeb Afsharnia (Author)
این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.
