تحولات سوگند به‌عنوان دلیل اثبات دعوا در فقه اسلامی و حقوق موضوعه ایران با تأکید بر آیین دادرسی کیفری

چکیده

سوگند به‌عنوان یکی از ادله اثبات دعوا، جایگاهی خاص در فقه اسلامی و نظام حقوقی ایران دارد. با این حال، نقش و کارکرد آن در طول زمان، به‌ویژه در حوزه دادرسی کیفری، دستخوش تحولات اساسی شده است. در نظام حقوقی پیش از انقلاب اسلامی، سوگند عمدتاً در دعاوی مدنی مطرح بوده و در امور کیفری نقش قابل استنادی نداشته است؛ اما پس از انقلاب اسلامی و به‌ویژه با تصویب قانون مجازات اسلامی و قانون آیین دادرسی کیفری مصوب سال ۱۳۹۲، سوگند به‌صورت محدود و مشروط در برخی حوزه‌های کیفری مورد پذیرش قانون‌گذار قرار گرفت. این پژوهش با روش توصیفی–تحلیلی و با بهره‌گیری از منابع فقهی و حقوقی، به بررسی مبانی فقهی سوگند، سیر تاریخی و تحولات آن در حقوق ایران و نقش آن در آیین دادرسی می‌پردازد. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که هرچند مبانی فقهی سوگند از ثبات نسبی برخوردار است، اما در حقوق موضوعه ایران، به‌ویژه در حوزه حقوق کیفری، تحولات معناداری در ارزش اثباتی، قلمرو کاربرد و تشریفات آن پدید آمده است. این تحولات بیانگر تلاش قانون‌گذار برای ایجاد تعادل میان موازین شرعی، الزامات دادرسی عادلانه و مقتضیات نظام حقوقی نوین است.