تحلیل ماهیت حقوقی شرط داوری در قراردادهای نفتی بینالمللی با تأکید بر نظام حقوقی ایران
کلمات کلیدی:
شرط داوری, قراردادهای نفتی بینالمللی, نظم عمومی, حاکمیت ملی, اجرای آرای داوریچکیده
قراردادهای نفتی بینالمللی بهعنوان یکی از مهمترین ابزارهای بهرهبرداری از منابع هیدروکربنی، نقشی اساسی در اقتصاد کشورهای دارای منابع نفت و گاز، بهویژه ایران، ایفا میکنند. با توجه به ماهیت فراملی این قراردادها و حضور طرفهای خارجی، تعیین شیوه حلوفصل اختلافات از اهمیت بنیادین برخوردار است و شرط داوری بهعنوان رایجترین سازوکار حل اختلاف در این حوزه مطرح میشود. با این حال، اجرای این شرط در نظام حقوقی ایران با چالشهایی مواجه است که ریشه در برداشتهای خاص از حاکمیت ملی بر منابع طبیعی، تفسیر موسع مفهوم نظم عمومی و ناهماهنگی میان مقررات داخلی و استانداردهای بینالمللی دارد. هدف این پژوهش، تحلیل ماهیت حقوقی شرط داوری در قراردادهای نفتی بینالمللی و بررسی موانع اجرای آن در حقوق ایران است. سؤال اصلی تحقیق آن است که ماهیت حقوقی شرط داوری در قراردادهای نفتی بینالمللی با تأکید بر نظام حقوقی ایران چیست و چرا با وجود ظرفیتهای قانونی، اجرای آن با چالش مواجه است؟ یافتهها نشان میدهد که هرچند قوانین ایران، بهویژه قانون داوری تجاری بینالمللی، ظرفیت پذیرش و اجرای آرای داوری نفتی را دارند، اما برداشت سختگیرانه از مفهوم نظم عمومی، حساسیتهای سیاسی مرتبط با منابع طبیعی و فقدان رویه قضایی منسجم، موجب کاهش پیشبینیپذیری حقوقی شده است. نتیجه این مقاله، حاکی از آن است که با اصلاح برخی رویکردهای تقنینی و قضایی، تفسیر محدودتر از نظم عمومی و همگرایی بیشتر با استانداردهای بینالمللی، میتوان جایگاه ایران را در نظام داوری بینالمللی ارتقا داد و امنیت حقوقی سرمایهگذاری در بخش نفت را تقویت کرد. پژوهش با روش توصیفی-تحلیلی و با بهرهگیری از منابع کتابخانهای و بررسی رویههای داوری و قضایی، به تحلیل موضوع پرداخته است
دانلودها
مراجع
Ariff Abd Ghadas, Z., & Karimsharif, S. (2014). Types and Features of International Petroleum Contracts. South East Asia Journal of Contemporary Business, Economics and Law, 4(3).
Azizian, M. (2023). The Effect of Public Order on Arbitrability in Iranian Law and the New York Convention. Comparative Law Studies, 14(1), 369-388.
Betin, B. (2022). Lex Petrolea in International Arbitration: A Very English Dissent. The Journal of World Energy Law & Business, 15(4), 308.
Emejuru, A. C., Nzeribe, A., & Osondu, A. C. (2025). Stabilization Clauses and Their Effects on Energy Sustainability. African Journal of Management and Business Research, 18(1), 605-618.
Hassan, S., Amuda, Y. J., Dhali, M., & Mehar, S. M. (2023). Contract Structure of Production Sharing Agreement by International Oil Company in Exploration of Petroleum Resources in Developing Countries. International Journal of Energy Economics and Policy, 13(3), 7-14.
Heravian, F. (2015). The Effect of Permanent Sovereignty over Natural Resources on Common Oil and Gas Contracts Payame Noor University, Tehran Province]. Tehran.
Johar, S. (2024). Substantive Law Governing Disputes in International Commercial Arbitration in the Absence of the Parties' Choice. Judicial Law Journal, 88(127), 59-92.
Kabirabadi, G., Mohammadi, A., Soltani, R., & Shahriari, A. (2020). Analysis of the Nature of Disputes Arising from Oil and Gas Contracts and Their Arbitration Requirements. Political Sociology of Iran, 3(4), 1051.
Kakavand, M. (2023). Challenge of Arbitrators: Iran-United States Claims Tribunal. Nahad.
Shah Heydari, F. (2024). The Status of Public Order and National Security in International Commercial Arbitration. Iranian Journal of International Relations, 1(3).
Vaziri, H. (2018). Defective Arbitration Clauses in International Commercial Contracts University of Shomal, Faculty of Humanities and Social Sciences]. Amol.
Waincymer, J. (2023). Much Ado About the Law of the Arbitration Agreement: Who Wants to Know and for What Legitimate Purpose? Journal of International Arbitration, 40(4).
Zare, M., & Salimi, M. (2018). The Legal Nature and Independence of the Arbitration Clause from the Main Contract from the Perspective of Judicial Practice. Private Law Studies, 48(3), 453.
Zharikov, A. (2022). The Concept of Lex Petrolea from a Dispute Resolution Perspective: When Further Development Is Not Possible. Global Energy Law and Sustainability, 3(1), 72-99.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Gholamhossein Asheghi; Salman Alipour, Reza Nikkhah (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.