تحلیل وضعیت حقوقی بزهدیدگان هک عصبی در ارتکاب جرایم ناخواسته؛ واکاوی دفاع اجبار سایبری در نظام مسئولیت کیفری
کلمات کلیدی:
هک عصبی, مسئولیت کیفری, اجبار سایبری, نوروتکنولوژی, جرایم ناخواسته, رابط مغز–رایانهچکیده
پیشرفتهای اخیر در حوزه نوروتکنولوژی، رابطهای مغز–رایانه و هوش مصنوعی شناختی، امکان مداخله مستقیم در فرآیندهای عصبی انسان را فراهم کرده و زمینهساز ظهور پدیدهای نوظهور به نام «هک عصبی» شده است. در این وضعیت، مهاجم با نفوذ به سامانههای عصبی یا ابزارهای متصل به مغز، میتواند اراده، تصمیمگیری، کنترل حرکتی یا ادراک فرد را مختل کرده و او را در موقعیتی قرار دهد که ناخواسته مرتکب رفتار مجرمانه شود. این تحول، بنیانهای سنتی مسئولیت کیفری،از جمله قصد مجرمانه، اراده آزاد و کنترل بر رفتار را به چالش میکشد و پرسشهای اساسی درباره وضعیت حقوقی بزهدیدگانی را مطرح میکند که تحت تأثیر مداخله عصبی، مرتکب جرم شدهاند.در همین راستا مقاله حاضر با رویکردی تحلیلی–انتقادی، نخست ماهیت هک عصبی و انواع مداخله شناختی، حرکتی و ادراکی را بررسی میکند و سپس نشان میدهد که جرایم ناشی از این مداخلات، در بسیاری موارد فاقد عناصر روانی لازم برای انتساب مسئولیت کیفری هستند. در ادامه، وضعیت حقوقی بزهدیدگان هک عصبی تحلیل میشود و استدلال میگردد که این افراد نه «فاعل مختار»، بلکه «ابزار جرم» محسوب میشوند و باید از مسئولیت کیفری معاف شوند. مقاله همچنین دفاع نوظهور «اجبار سایبری» را بهعنوان توسعهای جدید از دفاع اجبار فیزیکی و روانی بررسی کرده و نشان میدهد که در نظامهای کیفری پیشرفته، امکان پذیرش این دفاع در موارد فقدان کنترل عصبی وجود دارد. یافتههای پژوهش نشان میدهد که نظامهای کیفری موجود برای مواجهه با جرایم ناشی از هک عصبی آمادگی کافی ندارند و نیازمند اصلاحات بنیادین در حوزه مسئولیت کیفری، بار اثبات، قواعد انتساب و تعریف جرایم جدید مرتبط با مداخله عصبی هستند. در پایان، مقاله مجموعهای از پیشنهادهای تقنینی و سیاستگذاری ارائه میدهد که میتواند مبنای تدوین چارچوب حقوقی آیندهنگر در حوزه جرایم سایبری–شناختی قرار گیرد.
دانلودها
مراجع
Bublitz, J. C. (2022). Neurorights, Mental Privacy, and the Law. In The Cambridge Handbook of Responsible Artificial Intelligence (pp. 250-270). Cambridge University Press.
Farahany, N. A. (2023). The Battle for Your Brain: Defending the Right to Think Freely in the Age of Neurotechnology. St. Martin's Press.
Glannon, W. (2019). Neuroethics, Agency, and Responsibility. Neuroethics, 12(2), 107-118.
Greene, J., & Cohen, J. (2004). For the Law, Neuroscience Changes Nothing and Everything. Philosophical Transactions of the Royal Society B, 359(1451), 1775-1785.
Haggard, P. (2017). Sense of Agency in the Human Brain. Nature Reviews Neuroscience, 18(4), 196-207.
Ienca, M. (2022). Neuro-Rights and Mental Privacy. Nature Human Behaviour, 6(1), 115-123.
Ienca, M., & Andorno, R. (2017). Towards New Human Rights in the Age of Neuroscience and Neurotechnology. Life Sciences, Society and Policy, 13(1), 1-27.
Kim, S. (2020). Emotional Modulation through Neural Stimulation. Journal of Cognitive Neuroscience, 32(4), 50-60.
Lavazza, A. (2019). Freedom of Thought and Mental Integrity: The Moral and Legal Requirements of Advanced Neurotechnologies. Frontiers in human neuroscience, 13, 131.
Pardo, M. S., & Patterson, D. (2013). Minds, Brains, and Law: The Conceptual Foundations of Law and Neuroscience. Oxford University Press.
Pessoa, L. (2017). A Network Model of the Emotional Brain. Trends in Cognitive Sciences, 21(5), 357-371.
Rao, R. P. N., & Stocco, A. (2014). A Brain-to-Brain Interface for Real-Time Sharing of Sensorimotor Information. PLoS One, 9(10), e111332.
Reiner, P. B. (2019). The Rise of Neuroethics: Challenges and Opportunities. Cambridge Quarterly of Healthcare Ethics, 28(1), 51-64.
Shen, F. X. (2020). Neuroscience, Evidence, and the Criminal Law. Annual Review of Law and Social Science, 16, 45-68.
Yuste, R., & Goering, S. (2017). Four Ethical Priorities for Neurotechnologies and AI. Nature, 551(7679), 159-163.
دانلود
چاپ شده
ارسال
بازنگری
پذیرش
شماره
نوع مقاله
مجوز
حق نشر 2025 Hamzeh Hamdami Khutbe Sara, Hamid Shakeri, Mahmoud Habibitabar (Author)

این پروژه تحت مجوز بین المللی Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 می باشد.